İlyâsiyet mertebesi ne anlama gelir?

İlyâsiyet mertebesi, tasavvufî sülûkta önemli bir makâm olup, Hz. İlyas'ın mânevî şahsiyeti üzerinden açıklanır. Bu mertebenin temel özelliği, rûhâniyetin cismaniyetten daha baskın olmasıdır⁶. Sâlik, bu mertebede şehevâttan mücerred, yani beşerî arzu ve şehvetlerden arınmış bir rûh-ı mücerred hâline gelir¹. Bu durum, varlıktan ve beşeriyetten temizlenmiş bir ruh olarak kalmayı ifade eder. Hz. İlyas'ın rûhanî mizacı sebebiyle kendisinde melekî suretler (suver-i melekiyye) bulunurdu⁷·⁸. Bu sayede meleklerle görüşebilme kabiliyetine sahipti⁹.

İlyâsiyet mertebesi, aynı zamanda bir tenzîh makâmıdır. Bu makâmda, teşbih ve mutlak tevhid gibi daha ileri mertebelerden söz edilmez³. Hz. İdris'in mi'racdan İlyas olarak dönmesiyle bu mertebe ilişkilendirilir ve "Hikmet-i Ünsiyye" olarak adlandırılır⁴·⁵. Bu hikmet, ateşi kontrol altına alma remziyle de açıklanır. İlyâsiyet mertebesi, soyut akıl mertebesinden şehvet makâmına inip, aşağı âlemde de Hakk'ın müşâhedesine ve onunla tahakkuk etme derecesine erişmeyi ifade eder¹⁰. Bu, Hakk yolcusunun kendi aklının hükmünden şehvet makâmına inerek, mutlak bir hayvan olmadıkça İlyas'a ait hikmeti zevken bilemeyeceği anlamına gelir¹⁰. Bu mertebe, İseviyet Mertebesi ile de bağlantılıdır; zira İseviyet mertebesi, rûhâniyetin baskın olduğu, ölüleri diriltme remzî kabiliyeti ve tenzîhin saflığı gibi özellikler taşır¹¹.