İnci Tezgâhı (1) "İnci Tezgâhı" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

"İnci Tezgâhı" kitabının merkez teması, tasavvuf yolunda ilerlemiş, hakikat ilmine vâkıf kişilerin gönüllerinden taşan hikmetli sözler aracılığıyla mânevî uyanış ve ilerlemeyi sağlamaktır. Bu sözler, "kişinin özünü anlatan kısa fakat tefsiri ciltlere sığmayan çok değerli sözler" olarak nitelendirilir. Kitap, bu sözleri "küçük gizli bir inciler hazinesi" olarak tanımlar ve onların "gönülden, gaflet ehlini uyarmak, uyanıkları daha ileri götürmek için mânâ’dan zuhura çıkardıkları" ifadeler olduğunu belirtir.

Kitabın asıl dayanağı, insânın iç âlemindeki mânevî cevherlerdir. Bu cevherler, Rahmân Sûresi'nin 22. âyetinde geçen "O ikisinden inci ile mercan çıkar" ifadesiyle sembolize edilir. Kitap, bu âyeti açıklarken, "Bu kitabın içerisinde, yukarı da ki, Âyet-i Kerîme’de bahsedilen inci, ve mercanların çıkarıldığı, Rûh ve nefs, iki deniz olan insân varlığının gönül âleminden zuhura çıkarılan değerleridir" der. Bu bağlamda, insânın zâhir bedeni de bu mânevî değerlerin "tezgâhı" olarak görülür. "Tezgâh" kelimesinin hem üretim ve dokuma, hem de satış ve teşhir anlamlarını taşıdığı belirtilerek, insânın hem bu değerleri ürettiği hem de açığa çıkardığı vurgulanır.

Kitap, bu mânevî bilgilerin, yani "marifetullah"ın, ehil olanlara "inci gerdanlıklar halinde hazırlanarak dağıtıldığını" ifade eder. Bu dağıtımın neticesi olarak da Rahmân Sûresi'nin 60. âyeti olan "İyiliğin mükâfatı, iyilikten başka mıdır?" (Hel cezâül ihsâni illel ihsânü) zikredilir. Burada "iyilik" olarak ifade edilenin, âyet-i kerîmede belirtilen "İhsan"ın zâtî hakikatler olduğu ve bunun bâtınî ifadesinin "bal" olduğu açıklanır.

Okuyucuya yönelik olarak, kitabı okumaya başlarken "nefs’in hevasından, zan ve hayelden, gafletten soyunmaya çalışarak, saf bir gönül ve Besmele ile okumaya başlaması" tavsiye edilir. Zira "kafamız ve gönlümüz, vehim ve hayalin tesiri altında iken gerçek mânâ da bu ve benzeri kitaplardan yararlanmamız mümkün olamayacaktır" denilerek, mânevî idrakin önündeki engellere dikkat çekilir. Kitap, bu incilerin "kâh şeriat mertebesinden, kâh hakikat kâh marifet mertebesinden" faydalanılabilecek zarif inciler olduğunu belirtir.