İnci Tezgâhı (2) "İnci Tezgâhı" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitabın asıl dayanağı, Rahmân Sûresi'nin 22. âyetidir: "O ikisinden inci ile mercan çıkar." Bu âyet, eserin temelini oluşturur ve "inci" ile "mercan" kavramlarını tasavvufî birer sembol olarak ele alır. Yazar, bu iki denizden (ruh ve nefs) çıkan inci ve mercanları, insânın gönül âleminden zuhura gelen "mârifetullah bilgileri" ve "irfanî yaşantılar" olarak yorumlar.

Kitapta, bu mârifetullah bilgilerinin "ehil olan ve hak eden kimselere inci gerdanlıklar halinde hazırlanarak dağıtıldığı" belirtilir. Bu dağıtım süreci, bir rüya zuhuratıyla açıklanır: "Elimde köşeli baklava tepsisi büyüklüğünde bir tepsi vardı, içinde de çok yoğun olmayan süzme bal vardı, o balı herkese dağıtıyordum. Fakat daha sonra baktığımda, elimdeki tepsi, eski baldan hem daha çok olmuş, hem de daha koyu ve yoğun olan balla dolmuştu." Bu bal, mârifetullah bilgilerini temsil eder ve ihsan yoluyla dağıtıldıkça artan, yoğunlaşan bir hakîkat olarak sunulur. Bu durum, Rahmân Sûresi'nin 60. âyeti olan "İyiliğin mükâfatı, iyilikten başka mıdır?" ifadesiyle de desteklenir; zira buradaki "iyilik" hakîkatte "ihsan" olarak yorumlanır ve mânâ âlemindeki bâtınî ifadesi "bal"dır.

Ayrıca, kitapta bir hadîs-i şerife atıf yapılır: "Allah Teâlâ büyük beyaz bir inci yarattı; celâl ve heybetle nazar etti, hayadan eridi; onun yarısı su ve yarısı ateş oldu. Ondan bir duman hasıl oldu. Semâvatı dumandan ve arzı onun köpüğünden halketti. İmdi onun arşı su üzerinde vâki oldu." Bu hadîs, "beyaz inci"yi "hakikat-i insâniyye mertebesi olan akl-ı evvel" veya "rûh-ı küllî-i Muhammedî" olarak tefsir eder. İncinin erimesi ise, vücûd-ı vâhidiyyetin ikilikle kayıtlanarak, Hakk'ın nefes-i Rahmânî'si ile haricî vücud bahşetmesine işaret eder. Bu, ilâhî zuhurun ve âlemlerin tecellîsinin bir açıklamasıdır.

Eser, bu inci ve mercanların, "gönül tezgâhlarında fenâfillâh gecelerinin geç saatlerine kadar işlenip, bakabillâh gündüzlerinde talipli olan gönül ehillerine ücretsiz olarak hediye edildiğini" ifade eder. Bu, tasavvufî sülûkun bir neticesi olarak ilâhî bilgilerin elde edilmesi ve paylaşılması sürecini vurgular. Kitap, bu ilim ve irfanı, "ahiret mahallesinde geçerli olan meta/mal" olarak tanımlar ve insânın gönül deryalarından kendi hissesine düşen inci ve mercanları çıkarması gerektiğini öğütler. Bu bağlamda, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) sözleri inciler, Kur'ân-ı Kerîm ise mercanlar olarak zikredilir.