İrfan Mektebi ve Hakk Yolu eserinde Seyr-i Sülûk kavramı nasıl ele alınır?

İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, Necdet Ardıç'ın tasavvuf serisinin 14. kitabı olup, nefis mertebelerini ve Hakk yolunu anlatan temel bir eserdir⁴. Eser, Seyr-i Sülûk'u, Terzi Baba'nın mânevî eğitim sistemini özetleyen ve talep eden seyrü sülûk yolcusuna arz edilen en önemli kitabı olarak nitelendirir¹. Seyr-i sülûk, tasavvuf literatüründe bir mürşide intisap eden kişinin tarikat usulüne uyarak yaptığı mânevî yolculuk ve ahlakî eğitim sürecidir². Bu yolculukta iki temel yol vardır: nefsi tezkiye ve ruhu tasfiye². Nefsi tezkiye yolu, Hz. Ali'ye dayanan silsilelerde riyâzet, mücahede ve cehrî zikrin esas alındığı tarikatlarda tercih edilir².

Eserde belirtildiğine göre, seyr-i sülûk yoluna giren bir derviş, yolun başında dahi Hakkanî sözler söylemeye başlar ve ilerledikçe daha kemâlli ve ârifane konuşur⁵. Bu yolculuk, İlmel yakîn, Aynel yakîn ve Hakk'el yakîn olmak üzere üç seyrden oluşur. Birinci seyr ef'al (madde) âleminde, ikinci seyr esmâ (nur) âleminde, üçüncü seyr ise sıfat (ruh) âleminde gerçekleşir³. Genellikle yapılan seyr-i sülûklar ef'al âlemindeki seyr-i sülûklardır³. Eser, seyr-i sülûkun on iki dersi olduğunu ve bu dersleri bitiren kimseye "tekmil-i tarik" yapmış denildiğini belirtir; ancak bu dersleri yapmakla yolun bitmediğini, zira Allah'ın varlığı sonsuz olduğu gibi O'nun yolunun da sonsuz olduğunu vurgular⁶. Sâlikin kapasitesi ve kabiliyeti ne kadarsa, Allah'a giden yolun ancak o kadar kısmını anlayabileceği ifade edilir⁶. Seyr-i sülûk, aynı zamanda rubûbiyetin birliğini müşahede etmek ve birliğin hikmetinde zevk ve marifet elde etmek için "ilm-i ercül" (ayaklar ilmi) ile yapılan bir Hakk yolculuğudur⁷. Bu yolculukta sâlik, ölmeden evvel ölmeyi, gafletle yaşamayıp uyanık olmayı ve mânen ölenlerin sohbetlerini dinleyerek idrakli olmayı hedefler⁸.