İçeriğe atla

Kabz hâline ne iyi gelir?

Kavram TanımıOrta düzey1 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

Kabz hâli, sâlikin kalbinin mânevî olarak daralması ve neşesinin çekilmesi hâli olup tasavvufta olumsuz bir durum değil, kulu Hakk'a yönelmeye ve niyâza sevk eden bir terbiye ve salâh (iyilik) vesîlesidir¹. Bu hâlde kalben ümitsizliğe düşmemek, kabzın ardındaki bast (genişlik) hâlini görüp sabretmek, zikir ve virdi terk etmemek ve yalnız Hakk'a yönelip niyâz etmek gerekir²·³.

Detaylı cevap

Ayrıntı ›

Hak Teâlâ "kabz eder ve bast eder" (Bakara 2/245); gönül kalemi O'nun lütuf parmağıyla bast (ferahlık), kahır parmağıyla kabz (gam ve daralma) hâlini yazar⁴. Nefsi havanda döver gibi hâlden hâle koyup alt eden şey kabz tecellîsidir⁵·⁶. Havf ve recâdan sonraki sülûkta ârifin kalbine sebebi meçhûl olarak gelen bu gaybî hâl, dâimî yaz mevsiminin bostanı yakmasına karşılık kış mevsimi gibi kulu olgunlaştırır ve korku duygusuna benzer biçimde Hakk'a niyâz kazancı sağlar⁷.

Kabz hâline karşı eserlerde şu çâre ve edepler öne çıkar:

  • Ümitsizliğe düşmemek ve kabz içinde bastı görmek: Mesnevîde "Sana ne zaman bir kabz gelirse o senin salâhındır; kalben me'yûs olma, kabzın içinde bastı gör ve taze ol" buyrulur; elin yumulmasından (kabz) sonra mutlaka açılması (bast) geldiği gibi bu daralmanın da mutlaka geçip yerini genişliğe bırakacağı bilinmelidir¹.
  • Virdi ve ibâdeti bırakmamak: Bir virdi terk etmek sülûkta renc ve sıkıntıyla kabza yol açtığından, daralma ânında dahî vird, zikir ve ibâdet disiplininden taviz verilmemelidir³.
  • Nefs varlığını aşma şuuruyla taşımak: Ümit-korku ve kabz-bast arasındaki git-geller nefsin emmâre ve beşerî varlığı eriyene kadar devam eder; kabz içinde basttaki lütfa şükür, bast içinde de kabzdaki acziyeti unutmamak gerektir ve ancak fenâ ile bekâ hâlinde bu ikilik aşılır⁸.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3540 (s. 301)Oku
  2. 2Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3544 (s. 302)Oku
  3. 3Mesnevî Cilt 5 · Beyit 317 (s. 97)Oku
  4. 4Mesnevî Cilt 6 · Beyit 2712 (s. 90)Oku
  5. 5Necdet Divanı, s. 13Oku
  6. 6Tüm Şiirlerim, s. 59Oku
  7. 7Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3543 (s. 302)Oku
  8. 8İbretlik Bir Hikâye — Ustadan Uranos'a Tavsiyeler, s. 77Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.