Kalem Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfanî dersler, Kur'an-ı Kerim'in dört mertebeden vaaz edildiği hakikatinden beslenir: Ef'al, Esma, Sıfat ve Zat mertebeleri. Bu mertebeler, aynı zamanda Şeriat, Tarikat, Hakikat ve Marifet mertebelerine tekabül eder. Sâlik, bu mertebelerdeki idrakini derinleştirerek ilerler.

1. Tevhid-i Ef'al ve "Lâ Mevcude İllâ Allah" İdrakı: Sâlik, "Vahid" ismiyle birlikte "Lâ Mevcude İllâ Allah" kelimesini zikrederek, gözüken her şeyin ve oluşan her fiilin bir esmânın zuhuru olduğunu idrak etmeye çalışır. Bu idrak, kişiyi "Sıratullah" ve "Marîfetullah" yolunda ilerletir. Bu mertebede, varlıklardaki "izafî kimlikler" düşer ve yerini Allah'ın "Celâl ve İkram sahibi" isimleri, yani Esmâ-ül Hüsnâ alır. Bu, "Fenâ-i Esmâ" olarak adlandırılır; yani kişinin kendi varlığında ve dış dünyada gördüğü her varlığın Allah'ın güzel isimlerinden meydana geldiğini bilmesi ve O'nu bütün noksanlıklardan tenzih ederek yaşamasıdır. Bu, "Mertebe-i Mûseviyyet"in tahsil yeri ve eymen vadisinin hakikatidir. Nefs-i Sâfiye'ye kadar süren seyr, "Sırat-ı Müstakîm" iken, tevhid-i ef'alden sonra devam eden seyr "Sıratullah"tır.

2. Kendini Bilme ve Rabb'ini Tanıma: Kişinin evvelâ kendini gerçek yönü ve hakikati itibariyle tanıması, Rabb'ini bilmesi ve tanıması için bir ön şarttır. "Nefsine arif olan Rabb'ine arif olur" bilgisi, sadece lafzî-ezber bir biliş değil, müşahedeli ve delilli irfanî bir biliş olmalıdır. Bu biliş, gerçek irfanî bir eğitim ile mümkündür. Sâlik, "İkra' kitabek" emri doğrultusunda kendi varlık kitabının sayfalarındaki "yesturun-satırlarını" okur. Daha sonra âlem kitabının sayfalarındaki "yesturun-satırlarını" gönülden tenzih, teşbih ve tevhid hakikatleri yönleriyle, her mertebeden okur. Bu, irfan ehli muhabbet yönlü Ariflerin yoludur.

3. İlahî Kimlik ve Halifelik Bilinci: Sâlikin Hak yolunda "Makam-ı Cem-ül Cem"e gelip, bütün "Esma-i İlahiye"nin eser ve ahkâmı kendisinden zahir olduğu vakit, hakikatiyle Hak, suret ve zahiriyle de halk olması beklenir. Bu durumda, Hak'ın bütün mertebelerinin ahkâmı sâlikte toplanmış olur ve o, suret-i İlahiye üzere bulunmasıyla bütün halka Rahman olur. Çünkü "İnsan-ı Kamil" zahiri ve batınıyla halka rahmettir. Bu ilahî kimlik idraki, sâlikin Hakk'ın indindeki "Halife-hilâfeti" yönüyledir. Allah'ın kulunu muhatap alarak ona ilahî bir kimlik vermesi, azim bir mükafat ve sonu gelmeyen bir lütuftur. Bu ecri kazanabilmek ve kendi varlığının hakikatine erişebilmek için sâlikin bir irfan ehlinin kontrolünde, uzun bir süre çok çalışması ve birçok imtihandan geçmesi gerekir.

4. Şeriat ve Hakikat Dengesi: Sâlik, batınen Hak olsa da, zahiren bu dünyanın kuralları içinde hayatını sürdürür ve şeriat kurallarının dışına çıkması mümkün değildir. Hakk olması kendi bünyesi içinde kalır ve başka kimsenin üzerinde herhangi bir nefsî tasarrufta bulunma hakkı yoktur. Bu hal, sonsuz memnuniyettir ve sâlikin çalışmalarıyla kazandığı mertebeye göre mükafatlandırılmasını sağlar.

Bu dersler, sâlikin nefsinin hevasından, zan ve hayelden, gafletten soyunarak, saf bir gönül ve Besmele ile Hakikat'e yönelmesini gerektirir. Çünkü vehim ve hayalin tesiri altında iken gerçek mânâda bu irfanî derslerden yararlanmak mümkün değildir.