Kamer kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Kamer kavramı tasavvufta, özellikle Hakikat-i Muhammediyye'nin tecellîsi ve İnsan-ı Kâmil'in mertebesiyle yakından ilişkilendirilir. Kitapta belirtildiği üzere, "tecelli mahalli kamer-ay ise Hakikat-i Muhammediyye’nin zuhur ve tecelli mahallidir.". Bu, Ay'ın, İlahi hakikatlerin Hz. Muhammed (s.a.v.) aracılığıyla âleme yansıdığı bir ayna, bir mazhar olduğunu ifade eder. Hakikat-i Muhammediyye ve Hakikat-i İlâhiyye, İnsan-ı Kâmil'in hakikatinde birleşirler ve bu birleşim, tecellilerin zuhur ve faaliyet alanı olarak İnsan-ı Kâmil'in bedeninde, yani bu arz dünyasında tezahür eder.

Kamer Sûresi'nin ilk âyetinde geçen "Kıyamet yaklaştı ve ay yarıldı" ifadesi, tasavvufî tevil açısından derin anlamlar taşır. Müfessirlerin çoğunluğu bu âyeti zahirî anlamda yorumlarken, tasavvuf ehli bu yarılmayı mecazî olarak, "Durum açıklık kazandı" şeklinde anlamlandırır. Bu, Hakikat-i Muhammediyye'nin İlahi hakikati insanlara açığa çıkarması ve bu hakikatin idrak edilmesini kolaylaştırması olarak yorumlanabilir. Ayın güneşe perde olması tasavvur edilemezken, Ay'ın İlahi hakikatin yansıması olarak insanlara daha kolay ulaşması, Hakikat-i Muhammediyye'nin bu kolaylaştırıcı rolünü vurgular.

Tasavvufî sülûkta bu mertebe, sâlikin ilme'l-yakîn (kavramın akıl ile bilinmesi) aşamasından ayne'l-yakîn (kalbin tatması ve hâlin sâbitleşmesi) ve nihayet hakke'l-yakîn (sâlikin o kavram olması) aşamalarına ulaşmasını ifade eder [Master Cevap: K2-T9]. Kamer Sûresi'nin tefekkürü, Kur'an'ın zahirî anlamının ötesinde, İlahi kelamın hakikatini idrak etme çabasıdır. Bu, "Cenâb-ı Hakk evvelde nasıl hangi şekilde kurguladı ise, hangi kelimeye hangi mâ’nâyı yükle-di ise, o mâ’nâları öylece idrâk etmeye, gayret ederek çalışmalıyız." ilkesiyle açıklanır. Bu idrak, sâlikin kendi özüne ulaşması ve Kur'an'ın hakikatlerini anlamasıyla gerçekleşir. Hz. Bilal'in eşine verdiği cevapta geçen "Aya bak, buluta bakma!" ifadesi, kesif bedene değil, hakikatten ziyâ alan ruha, yani Hakikat-i Muhammediyye'nin tecellî ettiği Ay'a bakmayı öğütler. Bu, sâlikin süflî olan suret-i zahireye değil, ulvî olan manaya ve ruhaniyete yönelmesi gerektiğini gösterir. Bu mertebe, sâlikin cem’iyyet-i esmâiyye dairesine girme istidadını gerçekleştirdiği, yani "Allah" isminin mazharı olan kâmillerin ulaştığı "tecellî-i Zâtî" ve "sıfâtî" mertebesidir.