Kelime-i Âdemiyye "Kelime-i Âdemiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Fusûsu'l-Hikem'de İbn Arabî her peygamberi bir "kelime" olarak ele alır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrını "Fass" olarak takdîm eder [Master Cevap: K4]. "Kelime-i Âdemiyye" de bu bağlamda, Âdem (a.s.)'ın şahsında tecellî eden "hikmet-i ilâhiyye"yi inceler. Bu hikmetin Âdem'e tahsîs edilmesinin sebebi, İlâhiyet mertebesinin tüm esmâ ve sıfât-ı Hakk'ı câmi' olması ve Âdem'in de kemâlât âleminin miftâhı olmasıdır. Âdem olmasaydı, ulûhiyet mertebesinin câmi' olduğu esmâ ve sıfât kemâliyle zâhir olmazdı, zira ilâhiyet, me'lûh olmayınca zuhur etmez.

Âdem, âlemdeki zuhûrâtın tekâmül kaidesine tâbi' olması ve kemâlâtın tedrîcî bulunması sebebiyle, mahlûkâtın en ekmeli ve mevcûdâtın en şereflisi olarak en son zuhur etmiştir. Bu nedenle Âdem, kevniyyenin sonu ve hâtemi olmuş, tüm mevcûdâtın netâyici, zübdesi ve hulâsası onda mevcûd bulunmuştur. Esmâ-i ilâhiyyenin hey'et-i mecmûası bâtında taakkul mertebesinde iken, Âdem bu hey'et-i mecmûa sûretine mazhar ve âyîne olmuştur.

İnsân-ı kâmil olan Âdem, Hak için gözün gözbebeği mesâbesindedir ve "insan" olarak adlandırılmasının sebebi de budur. Hak, insân-ı kâmil ile halkına nazar eder. Âdem'in bu câmi'iyeti, onun tüm ilâhî mertebeleri kendinde toplaması ve taayyününün tüm ilâhî esmânın zuhuruna vesile olmasıyla açıklanır. O, ezelî olan insân-ı hâdistir, ebedî olan neş'e-i dâimdir ve câmi' olan kelime-i fâsıladır. Âlem onun vücûduyla tamamlanmıştır.

İbn Arabî, bu eserde Hz. Muhammed (s.a.v.)'in kendisine Kelime-i Âdemiyye'de mündemic hikmet-i ilâhiyyeyi tahdîd ettiğini ve bu bilgiyi sırrında müşâhede ederek kaleme aldığını belirtir. Bu, her peygamberin bir hikmetin temsilcisi olduğu ve bu hikmetlerin sülûk ehli için birer rehber niteliği taşıdığı Fusûsu'l-Hikem'in genel metodolojisine uygun düşer [Master Cevap: K4].