Kevkeb — Yıldız Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Hakk'ın tecellîlerini her an ve her yerde idrâk etme, nefsânî oluşumlardan arınma ve mârifetullah mertebesine ulaşma gayretidir. Bu dersler, şeriat, tarikat, hakikat ve mârifet mertebelerinin yaşanmasıyla tahakkuk eder. Sâlik, her hadisede Hakk'ın muradını görmeye çalışmalı, nefsini düşman değil, irfâniyetle dost edinerek onu itici bir güç hâline getirmelidir. Hayatın zorluklarını Hakk'ın lutfuyla kolaylığa dönüştürme ve her iki dünyanın da hakkını vererek yaşama bilinci, sâlikin irfânî yolculuğunun temelini oluşturur.

Kitapta belirtildiği üzere, "Hayat, eğer idrak edilmezse gecesi ve gündüzü ile bir rü'yadan ibarettir. Kim ki vaktiyle bu rü'yadan uyanabilirse o kimse çok büyük hayra nail olmuştur." Bu, sâlikin uyanıklık hâlinde olması, gafletten uzak durması gerektiğini gösterir. "Ahsen-i Takvim'de meydana getirildiğimiz bu âlemde, aynı zamanda bunun eğitimini de almak ve yaşamak zorundayız." Bu, insanın kendi hakikatini idrâk etmesi ve bu idrâki yaşamına yansıtması gerektiğini vurgular.

İrfânî derslerin temelini oluşturan dört mertebe şunlardır:

1. Şeriat: "Muamelat, fiil mertebesidir." Sâlikin günlük yaşantısında fiillerini Hakk'ın emir ve yasaklarına uygun hâle getirmesi, zahirî kurallara riayet etmesidir.
2. Tarikat: "Muhabbet, duygu ve içe dönmeğe başlangıçtır." Bu mertebede sâlik, kalbini Hakk'a yöneltir, muhabbetini artırır ve iç âlemine yolculuğa başlar.
3. Hakikat: "(Marifet-i nefs) Kendine dönmek ve tanımaktır." Sâlikin nefsini tanıması, kendi varlığının sırrına ermesi ve "Nefsini bilen Rabb'ını bilir" hadîsinin sırrına vâkıf olmasıdır.
4. Marifet: "Marifetullah, Allah'ı tanımaktır." Bu, sâlikin Hakk'ı isimleriyle, sıfatlarıyla ve fiilleriyle tanıması, O'nun tecellîlerini her şeyde müşâhede etmesidir. Bu mertebe, "bâtın âleminin ana gıdasıdır."

Sâlik, bu mertebelerde ilerlerken nefsânî oluşumlarından temizlenmeli ve dışa dönük, yani âfâkı tanımaya başlamalıdır. "Hangi mertebeye gelirsek gelelim, nefsimiz de bizimle oraya geldiğinden o bilgileri o da öğrenmekte ve bize o yönden saldırabilmektedir. Onu ancak irfaniyetle ve yapılan şeylerin neticede onun da menfaatine olduğunu anlatmak suretiyle onu kendimize düşman değil, dost edinmek yoluyla yardımını almış oluruz." Bu, nefisle mücadele yerine, onu irfâniyetle eğiterek Hakk yolunda bir yardımcı hâline getirme dersidir.

Ayrıca, "Besmele aynı zamanda her şeyin anahtarıdır. Bu anahtarın size verilişi, vakti geldikçe inşeallah her kapının açılacağı müjdesi olabilir." Bu, sâlikin her işine Besmele ile başlaması ve Hakk'ın izniyle tüm kapıların açılacağına inanması gerektiğini gösterir. Ancak bu süreçte "çok acele etmeden ve de gaflete düşmeden her iki dünyanın da hakkını vererek yaşamağı sürdürerekten." hareket etmelidir.

Sâlikin günlük hayatında pişmanlıklar yaşadığında dahi, "Pişmanlık tevbedir" hadîsi gereğince bu pişmanlıkların bir nimet olduğunu idrâk etmesi ve Hakk'ın huzurunda af dilemesi de irfânî derslerdendir. Bu, sâlikin sürekli bir öz eleştiri ve tevbe hâlinde bulunması gerektiğini vurgular.