Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, öncelikle nefsin hükmü altından kurtulma çabasıyla başlar. Kitap, insanların farkında olmadan nefsinin tutukluluğu içinde yaşadığını ve bu durumdan kurtulmak için "uyanık bir aklın uyandırmasına" ihtiyaç duyulduğunu belirtir. Bu uyanış, İrfâniyyet kanalıyla ve gönül âlemi aracılığıyla gerçekleşir. Akl-ı cüz sınırlarında kalan akılların kendi çevrelerinde dönüp durduğunu, bu durumun kişiyi bir yere götürmediğini ve ufkunu genişletmediğini vurgular. Bu sınırlılıktan kurtulmak için "Ulûl Elbab" tabir edilen "kapı sahiplerine" ihtiyaç vardır ki, bunlar Esma-ül Hüsna kapılarıdır. Her bir ilâhî isim, Hakk'ın zâtına giden bir giriş kapısı ve yoludur. Arifler ve irfan ehli kimseler, bu yolda yürüyenlere rehberlik ederler.

Bu yola girmenin tek yönü, nefsini tanımaktır. "Nefsine ârif olan ancak Rabb'ini ârif olur" hadîsi bu hakikatin temelidir. Bu hadisin "Nefsine ârif olan" bölümü, nefsin yedi mertebesi itibarıyla tanınmasını, beş hazret mertebe ile de "ancak Rabb'ini ârif olur" hükmünün oluştuğunu ifade eder. Nefsin iki yüzü vardır: biri düşkünlüğe, diğeri yüksekliğe bakar. Nefis terbiye edildiğinde "nefiiiiis" olur.

Sâlikin irfânî yolculuğunda yapması gereken en önemli şeylerden biri, kendini tanımaya çalışmaktır. Bu sayede kişi, kendinde kendine ait hiçbir şeyin olmadığını, kendinde ve kendinin zannettiği her şeyin Allah'ın isimlerinin birer tecellîsinden başka bir şey olmadığını görecektir. Bu husus, bir irfâniyyet ve eğitim meselesidir. Kişi, Hakk'ın emaneti olan her şeyini "hayalî bir nefsi benlik" ile nefsi benliğine bağladığında, Hakk'ın verdiği sıfatları (hayat, ilim, irade, kudret, kelâm, semi, basar) nefsi istikametinde kullanır ve bu değerler Hakk yolunda faaliyetlerini gösteremez, atıl kalır.

Her bir ilâhî isim kendi sahasında bir "Rabb" yani terbiye edendir. Kişi gafletinden dolayı nefsinin emrine verdiği zaman, bu esmâlar aslî görevlerinden uzaklaşır ve nefsin hizmetine verilmiş olur. Bu durumda ilâhî isimler sıkıntıya girer ve görevlerini yapamazlar. Sâlikin görevi, bu esmâları nefsin musallatlığından kurtararak Hakk yolunda kullanılmasına yardımcı olmaktır. "Fesalli li rabbike venhar" (Rabb'ın için namaz kıl ve kurban kes) âyeti, nefsi kurban etmeyi ve ilâhî isimlerin aslî görevlerini yapmaya başlamasını ifade eder.

İrfâniyyet gözüyle "nereye baksan Hakk'ın vechi oradadır." İnsan olma özelliği, Esma-ül Hüsna'yı hakikatiyle ortaya çıkarmaktır. Halîfe, kendindeki Esma-ül Hüsna'yı faaliyete geçiren kimsedir. Yapılan her bilinçli hareket, o esmaya ait ve esma için olmalıdır. Esmanın zuhuruna vesile olmak, ona hayat vermek demektir. Bu durumda esma bizden razı olur ve biz de razı olunmuşlardan oluruz. Esmanın istemediği yönde kullanılması ise onun bizden razı olmamasına ve ahirette hakkını talep etmesine yol açar.

Nefsin mücerredleşmesiyle özü ortaya çıkar ve bu imtihanlarla gerçekleşir. Elbiselerden soyundukça Rabbiyle irtibatı fazlalaşır ve izafî olduğunu fark eder. Nefsin hür olması, ihtiyaçlarından azade olmasıyla mümkündür. Nefis mertebelerinin bizdeki yansıması "hâl"dir. Halimiz düzeldikçe, itidal yolunu tuttukça aklın perdeleri açılır. Bu dersler, sâlikin Hakk yolunda ilerlemesi ve mârifet makâmına ulaşması için temel teşkil eder.