Levlâke kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Levlâke, "sen olmasaydın, sen olmasaydın âlemleri halk etmezdim" anlamına gelen kudsî bir hadis olup¹·², tasavvufta Hakîkat-i Muhammediyye doktrininin temel ifadesidir. Bu hakikat, Cenâb-ı Hakk'ın bilinme arzusunun en kâmil tecellisi olan Hz. Muhammed'in (s.a.v.) varlığına işaret eder ve kâinatın halk gayesini açıklar. Bu ilâhî sırrın kendisi ezelî ve bâkî olduğundan bozulması veya gizlenmesi söz konusu değildir. Ancak, bir sâlikin bu sırrı kendi nefsinde idrâk etme ve yaşama hâli, tasavvufî sülûkun diğer mertebelerinde olduğu gibi, bazı durumlarda zayıflayabilir veya gizlenebilir.

Bu gizlenme veya bozulma hâlleri üç ana başlık altında toplanır:

1. Niyetin Bozulması: Sâlikin Levlâke sırrına dair idrâkini veya bu sırra uygun amellerini riyâ (Allah için olanı halk için yapma), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi niyet âfetleri kirletirse, bu hâl bozulur. Hadîs-i şerîf "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) prensibi gereği, bu tür niyet bozuklukları, Levlâke sırrının sâlik üzerindeki tecellisini engeller ve hâli gizler. Bu âfetler "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve girdiği amel ve hâlin tahakkuk etmesini engeller.

2. Şer'î Edebin Terki: Levlâke sırrının idrâki veya bu idrâkin getirdiği hâller, şer'î ölçülere uygun olmadığı takdirde istidrâca dönüşebilir. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir". Sâlikin, bu yüce sırrı yaşarken sünnete muhalif bir tavır sergilemesi, hâlin Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelmesine yol açabilir ve Levlâke sırrının hakiki tecellisini gizler.

3. Gaflet ve Ülfet: Sâlikin, Levlâke sırrının sahibinden (Allah ve O'nun Habibi) gâfil olup, sadece hâle âşık olması veya bu hâli sıradanlaştırması (ülfet), hâlin gizlenmesine neden olur. "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayeti bu durumu açıklar. Bu gaflet, sâlikin içsel kuvvetinin dışsal hükümlere yenik düşmesi gibidir; ruhanî hükümler üstün geldiğinde nefsanî sıfatlar gizlenirken, nefsanî sıfatlar ağır bastığında ruhanî hâller gizlenir³. Bazen bu gizlenme (kabz), sâliki bekâ-i tâm öncesi temkîne hazırlayan ilâhî bir lütuf olarak da tecelli edebilir.