Lisân-ı istidâd talebi nedir?
Lisân-ı istidâd talebi, kulun söz ve lafızla (lisân-ı kelâm) yahut zâhirî hâliyle (lisân-ı hâl) istemesinden önce, kendi özündeki ezelî kabiliyet ve mâhiyetin (a'yân-ı sâbite) Hak'tan bilfiil ihtiyaç duyduğu şeyi sessizce ve işâretsiz olarak istemesidir¹·². Kişi fizikî şuuruyla bu talebin farkında olmasa da istidâdında yazılı olan lütuf ve feyiz bu gizli talep üzerine kendisine ihsân edilir³.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Hak'tan talep üç mertebede gerçekleşir: (1) Sözle olan kelâm lisânı (hem isteyen hem başkaları bilir), (2) sözsüz olarak hâl lisânı (isteyen kendi hâlini bilir ama başkaları bilmeyebilir) ve (3) istidâd lisânı — ki buna ne insanın kendi zâhirî aklı ne de başkaları vâkıftır, çünkü çok derin ve özünde gizlidir¹. İstidâd lisânıyla olan talep de mec'ûl olan cüz'î istidâdın ve gayr-i mec'ûl olan küllî istidâdın talebi diye iki kısımdır¹.
Kişi duâ lafzıyla istemediği bir şey kendisine verildiğinde bunun "talepsiz" verildiğini zanneder; oysa "ağlamayan çocuğa meme vermezler" meseli gereğince özündeki istidâd o feyzi önceden istemiştir ve istidâdı bulunmasaydı o lütuf zâten kabûl edilemezdi⁴. Nitekim istidâda uygun olmayan istekler gecikir, istidâdda bulunan ise söze dökülmese de vaktinde mutlaka verilir; bu yüzden ehlullâh kendi programında olan şey için acele etmeyip vaktini bekler, programında olmayanı istemeyi ise abes sayar³. Ârifler dahi her ân ne talep edileceğini parça parça ve istidâdlarının bütün teferruâtını tam olarak bilmezler⁵.
Bu hakîkat kader sırrıyla doğrudan irtibatlıdır: A'yân-ı sâbiteler (emr-i irâdî üzere), ilm-i İlâhîde hangi ilâhî isim (Hâdî veya Mudil, Alîm vb.) üzerine kurulmuşlarsa zuhûra gelebilmek için o fiillerin malzemesini ve istihkakını kendi lisân-ı istidâdlarıyla isterler; Cenâb-ı Hakk'ın kazâ ve takdîri de kulun bu ezelî istidâdına ve kendi talebine göre hikmetle hükmeder²·⁶·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.