Mâide 54 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Mâide Sûresi 54. ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması, sâlikin tasavvufî yolculuğunda kat etmesi gereken merhaleleri ve bu merhalelerde sergilemesi gereken hâlleri ifade eder. Bu yansımanın temelinde, vahdetteki kesreti şehâdet âleminde yaşama gayesi yatar. Bu hâle ulaşmanın ilk temel öğesi, "Nefsi akla bağlayarak yaşamaktır"³. Bu, nefsin heva ve heveslerinden arındırılarak akl-ı selim ile hareket etmesi anlamına gelir.

Bu süreç, yedi nefs mertebesinin sâlih amellerle sırât-ı müstakîm üzere yaşanmasıyla kemâlâta ulaşır³. Sâlih ameller, kişinin Allah'a karşı gelmekten sakınmasıyla¹ ve amellerinin boşa gitmemesi için² gösterdiği çabayı ifade eder. Bu bağlamda, Mâide Sûresi'nin genelinde vurgulanan akitlere vefa⁴ ve yeminleri muhafaza etme⁴ gibi prensipler, sâlikin bu yolda istikametini koruması için önemlidir.

Terzibaba çizgisinde halîfelik, üç merhalede yaşanır: önce nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye), sonra Hak'ın hilâfet emânetini izhâra mahal olması (tecellî), nihayetinde 'halîfe' ile 'müstahlif' arasında perdesizlik. Mâide 54. ayetinin amelî yansıması, özellikle nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması merhalesiyle yakından ilişkilidir. Bu, kişinin kendi nefsini muhâsebeye çekmesi ve her hâlin ve her zuhûrun Hak'ın bir 'tartı' tecellîsi olduğunu görmesiyle gerçekleşir. Bu idrâk, mârifet mîzânının bir tezahürüdür.