Meryem 56-57 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Meryem Sûresi'nin 56-57. ayetleri, "vezkur fiy'l kitabi idriyse innehü kane sıddıykan nebiyyen (56) ve refa’nahü mekanen aliyyen (57)" ifadeleriyle Hz. İdris'i "dosdoğru bir peygamber" olarak anmakta ve "onu yüce bir yere yükselttik" buyurmaktadır¹·². Terzibaba'ya göre bu ayetler, sâlikin tasavvufî yolculuğundaki amelî yansımaları barındırır. Hz. İdris'in "sıddîk" vasfı, sâlikin ihlâs yolculuğundaki samimiyetini ve doğruluğunu temsil eder. İhlâs, amelin Hak'tan başka bir şeye yönelmemesi, riyâdan uzak durulmasıdır (Riyâ, K1). Riyâ, kalbin Hak'tan halka dönmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır ve sâlikin niyet murâkabesi, gizli amelleri artırması ve ihlâs zikriyle tedavi edilir (Riyâ, K1). Bu bağlamda, Hz. İdris'in sıddîk vasfı, sâlikin riyânın katmanlarından (riyâ-yı sırf, muhtelit, hafî, esfel) arınarak niyetini tamamen Hak'ka yöneltmesini ifade eder.

Ayetin ikinci kısmı olan "onu yüce bir yere yükselttik" ifadesi ise sâlikin manevî mertebelerde yükselişini ve halîfelik makamına erişmesini simgeler. Halîfe, insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfıdır ve Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayetiyle insanın Esmâ-i İlâhiyye'nin câmi' bir mahalde izhârı olarak açıklanır (Halîfe, K1). Terzibaba çizgisinde halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesidir (Halîfe, K1). Bu yükseliş, aynı zamanda berzahî mertebelerin aşılmasıyla da ilişkilidir. Berzah, iki âlem arasındaki ara perde olup, tasavvufta âlem-i misâl veya âlem-i hayâl gibi ruhânî mertebeleri ifade eder (Berzah, K1). Sâlikin sülûkî berzahta nefs ve ruh arasındaki tahavvül anlarını yaşaması ve hâlden makama geçişleri, Hz. İdris'in yüce bir yere yükseltilmesiyle paralel bir amelî yansımadır. Bu yükseliş, sâlikin Esmâ'nın talep ettiği zuhur mahallini doldurması ve insân-ı kâmil mertebesine ulaşma gayretidir (Halîfe, K1).