Mesnevî-i Şerîf kavramı neye işaret eder?

Mesnevî-i Şerîf, tasavvuf edebiyatının şâhikası olarak kabul edilen, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin 1259-1273 yılları arasında kaleme aldığı bir eserdir. Eser, altı ciltten (defter) meydana gelir ve her cilt 4-5 bin beyit içerir; toplamda yaklaşık 25 bin beyitlik bir hacme sahiptir. Mevlânâ, bu eserde doğrudan didaktik bir anlatım yerine, hikâyeler ve kıssalar aracılığıyla öğretmeyi tercih etmiştir. Bu hikâyeler, "kıssa içinde kıssa" tekniğiyle, ana hikâyenin içinde alt hikâyeler açarak tasavvufî dersleri, ahlâkî öğütleri ve bâtınî hakikat hakikatleri sunar.

Mesnevî-i Şerîf'in en temel niteliklerinden biri, "Mağz-ı Kur'ân" (Kur'ân'ın özü) ve "Pehlevî dilinde Kur'ân" olarak vasıflandırılmasıdır. Bu niteleme, eserin ilâhî hikmetleri ve rabbanî sırları Kur'ân ve şerif hadislerin inceliklerini işaret yoluyla beyan etmesinden kaynaklanır¹. Hatta bazı beyitlerde, Mesnevî'nin yüce Kur'ân ile Arapça ve Farsça olmaları dışında bir farkının olmadığı ifade edilir¹. Eserin başlangıcı olan "Bişnev ez ney çün hikâyet mîkuned, ez cüdâyîhâ şikâyet mîkuned" dizesi, insan ruhunun Hakk'tan ayrılığının ve O'na duyduğu özlemin bir niyazıdır. Mesnevî, ilâhî ârifleri içeren beyitleriyle, mârifet gülistanının goncaları mesabesindedir ve sâliklere manevî bir şifâhâne işlevi görür³·⁴.