Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin Kutub kavramına yaklaşımı nasıldır?

Verilen kaynaklarda Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin kutub kavramına dair doğrudan bir tanım veya özel bir yaklaşım sunulmamaktadır. Ancak, Mevlânâ'nın manevî şahsiyeti ve eserleri üzerinden kutbiyet makamıyla ilişkilendirilebilecek bazı çıkarımlar yapılabilir. Kutub, tasavvufta zamanın manevî mihveri ve ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağı olarak kabul edilir; her zamanda yeryüzünde sadece bir kutub bulunur⁵·⁶.

Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin kendi manevî yolculuğu ve irfanî mertebesi, kaynaklarda "Mevlânâ Celâleddîn"den "Mevlânâ Muhammed Mustafa"ya ve oradan da "Mevlânâ Allah-u Teâlâ"ya urûc edebilme potansiyeliyle açıklanır¹·²·³·⁴. Bu ifade, Mevlânâ'nın manevî kemâlâtının ve Hak'ka ulaşma yolundaki rehberliğinin bir göstergesidir. Ziyaret edilen bir "Mevlânâ"nın, eğer kişi o mertebede kalmayıp daha üst mertebelere yükselirse, bu urûcun vesilesi olacağı belirtilir¹. Bu durum, kutbun işlevine benzer şekilde, Hak Teâlâ'nın kâinatı vasıtalı idare etmesindeki en üst halka olma ve âlemin manevî nizamını gözetme rolüyle örtüşmektedir (Kutub, K1-141).

Mevlânâ'nın "Mesnevî-i Şerîf" adlı eseri, "Mağz-ı Kur'ân" (Kur'ân'ın özü) olarak nitelendirilmiş ve hikâyelerle tasavvufî tâ'vîller, ahlâkî öğütler ve bâtınî hakikat açılımlar içerdiği belirtilmiştir (Mesnevî-i Şerîf, K1-68). Bu eser, Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir yansıması olarak kabul edilen kutbun, bütün esmâî mertebeleri câmi olması ve Hak'ın izniyle kâinatta tasarruf yetkisine sahip olması gibi sıfatlarıyla ilişkilendirilebilir (Kutub, K1-141). Mevlânâ'nın kendi iç âlemine dönerek kendisine ayna aradığı ve Hazreti Şems'in ona mülâki olmasıyla "Hz. Mevlânâ" gibi bir dehanın ortaya çıktığı da ifade edilmiştir⁷. Bu, kutbun mahremiyet sıfatına, yani kim olduğunun gizli olmasına ve Hak tarafından gerekli olanın verilmesine benzer bir durumu yansıtabilir (Kutub, K1-141).