Abdülkerîm Cîlî A'yân-ı Sâbite hakkında ne der?
Abdülkerîm Cîlî, el-İnsânu’l-Kâmil adlı eserinin on yedinci bölümünde ilmin ezelî bir zâtî sıfat olduğunu, sınırının bulunmadığını, bölünmez ve çok olmadığını belirtir¹. Bu ifade, a'yân-ı sâbitenin Hak'ın ilminde ezelî ve sınırsız bir şekilde var olan hakikatler olduğu tasavvufî anlayışla örtüşür. Zira a'yân-ı sâbite, eşyanın Hak'ın ilminde ezelî olarak sabit olan asıl mahiyetleri, kâinatın taslağı ve planıdır. Dolayısıyla Cîlî'nin ilim hakkındaki bu tanımı, a'yân-ı sâbitenin ilahî ilimdeki ezelî ve değişmez konumunu vurgular.
Detaylı cevap
Abdülkerîm Cîlî'nin el-İnsânu’l-Kâmil adlı eserinde ilmin ezelî, zâtî, sınırsız, bölünmez ve çok olmayan bir sıfat olarak tanımlanması¹, a'yân-ı sâbite kavramının temelini oluşturan ilahî ilim mertebesine işaret eder. A'yân-ı sâbite, Hak'ın ilminde ezelî olarak sabit olan, henüz haricî vücuda gelmemiş ancak "ne olacaksa o" olarak belirlenmiş eşyanın hakikatleridir. Bu hakikatler, klasik tabirle "vâhidiyyet mertebesinde Hak'ın ilminde sabit olan suver-i ilâhiyye"dir.
Cîlî'nin ilim tanımı, a'yân-ı sâbitenin "Yüce Hakk'ın malumatı"²·³·⁴ olduğu ve "ilm-i ilâhîde sübût bulduğu"⁵ yönündeki diğer kaynak ifadeleriyle de uyum içindedir. A'yân-ı sâbite, "gayb âleminin tafsili"²·³·⁴ olarak da nitelendirilir ve "Allah'ın kelâmı" olan varlıkların O'nun ilminde bulunan manalarıdır⁴. Bu bağlamda, Cîlî'nin ilmin ezelî ve sınırsız olduğuna dair vurgusu, a'yân-ı sâbitenin ilahî ilimdeki değişmez ve kapsayıcı konumunu pekiştirmektedir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Ya'kûbiyye · s.111“Abdülkerîm Cîlî (k.s.)el-İnsânu’l-Kâmilnâmındaki eser-i şerîfinin on yedinci bâbında: &10024; Abdülkerîm Cîlî (k.s.) el-İnsânu’l-Kâmil adlı şerefli eserinin on ”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2 · s.16“"Dâmen-i Hak"tan maksat ise, ilâhî isimlerin ilmî sûretleri ve a'yân-ı sâbite (değişmez asıllar) âlemidir. Yani kalbimi a'yân-ı sâbite âlemine taliki etmişimdir”Oku
- 3Vahiy ve Cebrâîl · s.30“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
- 4Enbiyâ Sûresi · s.233“A’yân-ı Sâbite (Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.) Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır. O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ”Oku
- 5Kelime-i Şîsiyye · s.106“İmdi a’yân-ı sâbite ilm-i ilâhîde sübût bulduktan sonra, bu a’yân-ı sâbite hakkında hâsıl olan ilim, gerek Hak ve gerek abd için, bir menba’dan müstefâd olmuş o”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.