Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin Nefs-i Küllî kavramına yaklaşımı nasıldır?

Verilen kaynaklarda Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin Nefs-i Küllî kavramını doğrudan ele aldığı veya bu terimi kullandığına dair bir bilgi yer almamaktadır. Nefs-i Küllî, tasavvuf mâverâsında "akl-ı evvel'in eşi" ve "kâinatın ruhu" olarak tezahür eden bir mertebedir. Bu kavram, Hak'ın "işleyişini" sağlayan bir kanal olarak tanımlanır ve kâinatın "küllî tezahürünü" sağlayan kademedir. İnsan-ı Kâmil ise Nefs-i Küllî'nin somut tezahürüdür.

Mevlânâ'nın Mesnevî-i Şerîf'inde yer alan "Sen olmasaydın, felekleri (gökleri) halk etmezdim"¹ şeklindeki hadis-i kudsîye atıf, İnsan-ı Kâmil'in (Hz. Muhammed'in) halktaki merkeziyetini vurgular. Bu durum, Nefs-i Küllî'nin kâinatın varoluşundaki temel rolüyle örtüşen bir anlayışı işaret edebilir. Zira Nefs-i Küllî olmasaydı kâinat halk edilmezdi.

Mevlânâ'nın kendi nefsine hitaben "Ey Hz. Celâleddin, rüzgâra binmiş ok gibi uçucu olan bütün idraklerimize sükûn ve rahatlık yoktur; çünkü meydan vaktidir ve bu Mesnevî-i Şerif'i, iç âlemden dış âleme çıkarma vaktidir"² ifadesi, içsel hakikatlerin dışa vurumu ve tezahürü anlamında, Nefs-i Küllî'nin "küllî tezahür" işleviyle bir paralellik taşıyabilir. Ancak bu, doğrudan bir Nefs-i Küllî tanımı veya açıklaması değildir, daha ziyade Mevlânâ'nın kendi eserini ve içsel deneyimini dışa vurma sürecini anlatır. Mevlânâ'nın eserleri genel olarak "Kur'ân'ın özü" olarak nitelendirilmiş ve hikâyelerle tasavvufî hakikatleri aktarma yöntemi benimsenmiştir. Bu bağlamda, Nefs-i Küllî gibi derin bâtınî hakikat kavramlar, doğrudan terim olarak kullanılmasa da, eserlerinin genel ruhunda ve kevnî anlatımlarında dolaylı olarak yer bulabilir.