Mir'at-ül İrfân ve Şerhi eserinde Mârifet kavramı nasıl ele alınır?

"Mir'at-ül İrfan ve Şerhi", Necdet Ardıç'ın Muhyiddin İbn Arabî'nin "Mir'at-ül İrfan" adlı eserine yazdığı bir şerhtir ve tasavvufî tevhid hakikatlerini açıklama amacı güder². Eser, mârifeti, sülûkun dört kademeli sıralamasının (şerîat-tarîkat-hakîkat-mârifet) kemâli olarak görür. Bu bağlamda, mârifet, Hak'kın doğrudan müşâhedesi olan hakîkat mertebesinden sonra gelen, Hak'kı bilfiil tanıma ve yaşama hâlidir.

Eserde mârifet, özellikle "men arefe nefsehû fekat arefe rabbehû" hadisi şerifiyle ilişkilendirilir. Bu hadis, nefsi tanıyanın Rabb'ini tanıyacağı hakikatini ifade eder ve mârifetin temel mesnedi olarak kabul edilir¹. Necdet Ardıç, bu hadisin "Ramazan ve Oruç" kitabının mertebesini aşmaması için özet olarak alındığını, ancak kitabın tamamının bu hakikati anlattığını belirtir¹.

"Mir'at-ül İrfan ve Şerhi", mârifetin ilimden farklılığını da ortaya koyar. İlim öğrenilen bilgi iken, mârifet yaşanan bilgidir; yani hâl ve müşâhede ile elde edilir. Eser, dış gözün ve bâtın gözünün tek başına bir iş göremeyeceğini, asıl olanın hakiki hüviyete kavuşmak olduğunu ima eder³·⁴. Hz. Musa'ya "len terân-î" (beni göremezsin) denilmesi, o mertebedeki gözün hakiki hüviyetine kavuşmasına zaman olduğunu gösterir ki bu da mârifet yolculuğunun bir aşamasıdır⁵. Eser, Allah isminin camî bir isim olduğunu ve âlemdeki bütün isimleri kapsadığını, varlıkların bu isimlerin terkip hükmüyle zuhura geldiğini belirterek⁶·⁷, mârifet-i âlem mertebesine de işaret eder. Bu eser, Necdet Ardıç'ın tasavvufî irfân geleneğini modern döneme taşıyan önemli çalışmalarından biridir (Necdet Ardıç (Terzibaba)).