Mir'at-ül İrfân ve Şerhi kitabına göre Mârifet ne anlam taşır?

Necdet Ardıç'ın "Mir'at-ül İrfân ve Şerhi" adlı eseri, Muhyiddin İbn Arabî'nin "Mir'âtü-l İrfân" sohbetlerinin yazıya dökülüp şerh edilmesiyle oluşmuş, tevhid hakikatlerini ve mârifetullahı konu alan kıymetli bir tasavvuf eseridir². Bu eserde mârifet, tasavvufî sülûkun en üst ve kemâl mertebesi olarak ele alınır. Mârifet, sadece teorik bir bilgi (ilim) olmaktan ziyade, Hakikat'in bizzat yaşanması ve müşâhede edilmesi hâlidir. Eser, mârifetin temelini "men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh" hadisine dayandırır; yani kişinin kendi nefsini tanımasıyla Rabb'ini tanıma idrâkine ulaşacağını belirtir¹. Bu, sâlikin kendi varlığındaki ilâhî tecellîleri idrâk etmesi ve böylece Hakk'ı bilfiil tanıması anlamına gelir.

Kitap, Allah isminin camî bir isim olduğunu ve âlemdeki bütün isimleri kapsadığını, eşyâlar üzerinde terkip hükmü ile zuhura gelen varlıkların bu isimlerin tecellîleri olduğunu ifade eder³·⁴. Bu idrâk, mârifetin bir parçasıdır. Eserde, dış gözün ve bâtın gözünün tek başına bir iş göremeyeceği, asıl olanın Hakikat'i idrâk etmek olduğu vurgulanır⁵·⁶. Bu durum, mârifetin sadece duyusal veya zihinsel bir algıdan öte, kalbî bir müşâhede ve yaşantı olduğunu gösterir. Mârifet, sülûkun şerîat, tarîkat ve hakîkat mertebelerinden sonra gelen, vâsıllığın kemâli olan dördüncü ve son mertebedir. Bu mertebede sâlik, Hakk'ı sadece bilmekle veya görmekle kalmaz, bilfiil yaşar ve O'nunla bir olur.