Mülk Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Mülk Sûresi'nin âyetlerinin hem zâhirî hem de bâtınî veçheleriyle ele alınmasıyla belirginleşir. Bu dersler, sâlikin sülûkunda mârifet ve amel ekseninde ilerlemesini sağlar.

1. Kulak ve Göz Hassalarının Doğru Kullanımı (Mârifet ve Niyet Ekseninde İşleyiş): Mülk Sûresi'nin 23. âyetinde geçen "işitme, görme ve idrâk etme hassaları"nın ilk olarak kulakla başlaması, sâlik için dinlemenin önemini vurgular. Sâlik, Rahmânî hakikatleri ilk olarak kulak yoluyla almalı, bâtıl olmayan şeyleri gönlüne intikal ettirmelidir. Gönül, Hakk'ın kütüphanesi olduğundan, kulağa bir nöbetçi dikilerek gayrının içeri girmesi engellenmelidir. Bu, sâlikin niyetini saf tutması ve Hakk'tan gelen kelâmı öncelikli kılması anlamına gelir. Mevlânâ'nın Mesnevî'sine "bişnev-dinle" kelâmıyla başlaması, bu irfânî dersin ehemmiyetini gösterir. Gerçek irfân ehlinin kelâmında bulunan savt (ses), mevzûun mânâsı, ruhu ve nuru, sâlikin dinleme hassasını kemâle erdirmesiyle idrâk edilir. Bu dinleme, göz ile müşahedeye kapı açar ve gönle inen iş ve vâridat üzerinde tatminlik hâsıl eder.

2. Kendi Mülkünün Kıymetini Bilmek (Fiil ve Hâl Ekseninde İşleyiş): Sûrenin ilk âyetinde geçen "Mülk elinde olan O mübârek'tir" ifadesi, sâlikin kendi bedenini ve rûhâniyetini bir mülk olarak görmesini sağlar. İnsan bedeni, ilâhî tecellînin madde mertebesindeki en kemalli zuhurudur. Sâlik, bu mülkün kıymetini bilmeli, bedeninin ve rûhânî yapısının mükemmelliğini idrâk etmelidir. Bu idrâk, sâlikin fiillerini daha şuurlu yapmasına, bedenini Hakk'ın emâneti olarak görmesine ve onu gafletten uzak tutmasına vesile olur. Hastalık gibi arızalarla mülkün kıymeti anlaşıldığı gibi, sâlik de kendi varlığının hakikatini ancak irfânî bir bakışla tam olarak kavrayabilir.

3. Ölüm ve Hayat Hakikatinin İdrâki (Mârifet ve Hâl Ekseninde İşleyiş): Mülk Sûresi'nin 2. âyeti, "ölümü ve hayâtı halkeden O'dur" diyerek sâlike derin bir irfânî ders sunar. Sâlik, beşerî benlik elbisesi giyildiğinde ilâhî benlikten ölü hükmünde olunduğunu, gerçek hayatın ise Hakk yolunda yürümekle başladığını idrâk etmelidir. Bu, sâlikin gafletten uyanıp gerçek diriliğe yönelmesi, yani Hakk'ın varlığındaki "Hayy" olma hâline dönmesidir. Bu idrâk, sâlikin her anını Hakk'a yönelme niyetiyle geçirmesine ve amellerini en güzel şekilde yapmaya gayret etmesine yol açar.

4. Gönül Semâsını Temizlemek ve İlâhî Pınarları Faaliyete Geçirmek (Fiil ve Hâl Ekseninde İşleyiş): Sûrenin 3. ve 4. âyetleri, sâlikin gönül semâsına bakışını çevirmesini ve orada bir çatlaklık bulmamasını öğütler. Sâlik, gönül semâsını temizledikten sonra oraya baktığında huzur bulmalı, hor ve hakir değil, pür-neşe ve huzurlu bir hâl ile kendi hakikatinin derinliğini idrâk etmelidir. Ayrıca, 30. âyette geçen "suyunuz yerin altına geçse" ifadesi, sâlikin gönlündeki ilâhî pınarların, yani ilâhî aşk ve muhabbet kanallarının önemine işaret eder. Sâlik, bu pınarları faaliyette tutmalı, ilâhî sevgiyi ve muhabbeti canlı tutarak dışarıdan alınanlarla yetinmemelidir. Bu, sâlikin sürekli zikir, tefekkür ve Hakk'a yönelişle gönlünü beslemesi anlamına gelir.

5. Rahmân İsminin Tecellîlerini Müşahede Etmek ve Tevekkül (Mârifet ve Niyet Ekseninde İşleyiş): Sûrenin birçok âyetinde Rahmân ismine yapılan vurgu, sâlikin âlemdeki her şeyin Rahmân tecellîsiyle var olduğunu idrâk etmesini sağlar. Sâlik, kuşların uçuşundaki düzenden (19. âyet) âlemlerin meydana gelişine (20. âyet) kadar her şeyde Rahmân isminin hükmünü görmelidir. Bu müşahede, sâlikin Hakk'a tam bir tevekkülle yönelmesine (29. âyet) ve dalâlette olanlardan ayrışmasına vesile olur. Sâlik, Rahmân'ın rahmetini açtığı gibi, onu geri çekme kudretine de sahip olduğunu bilerek, her hâlükârda Hakk'a sığınmalı ve O'na güvenmelidir.

Bu irfânî dersler, sâlikin günlük hayatında şuurlu bir varoluş sergilemesini, her anını Hakk'ın tecellîlerini müşahede ederek geçirmesini ve amellerini bu mârifetle kemâle erdirmesini sağlar.