Nahl Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük irfânî dersler, öncelikle dünya hayatının geçiciliğini ve Hakk katında olanın kalıcılığını idrâk etmekle başlar. Nahl Suresi 95. ayet tefsirinde belirtildiği gibi, "Allah'a verdiğiniz sözü az bir karşılığa değişmeyin. Eğer bilirseniz, şüphesiz Allah katında olan sizin için daha hayırlıdır." Bu, sâlikin nefsi emmârenin vehim ve hayalleriyle dünya hayatına aldanmamasını, aksine Hakk'ın yanında olanın daha hayırlı olduğunu bilmesini gerektirir. Sâlik, kendi hakîkatini anlayamazsa, Yusuf a.s.'ın kuyuya atılması ve az bir pahaya satılması misali gibi, kendi hakîkatini "semenan kalila" olan dünya hayatına değişebilir.

Kişi dünyâya doğduğu anda mânâlardan ölmüştür. Bu ölü hâli diriltmek için sâlik, hakîkatlerden habersiz yaşayanların uykuda olduğunu ve ancak öldüklerinde uyandıklarını bilmelidir. Bu "ölme hastalığından" kurtulmak için bir insan-ı kâmil rehberliğinde riyazâtlar, zikirler gibi seyr-i sülûk çalışmaları yapması elzemdir. Bu çalışmalar, sâlikin asli varlığını unutup kendisini terkip zannetmekten kurtulup, Hakk'ın birimsel varlığının farkına varmasını sağlar.

Kur'an okurken kovulmuş şeytandan Allah'a sığınmak da önemli bir irfânî derstir. Bu, sâlikin kalbine ve aklına nüfuz etmeye çalışan hayal ve vehimlerden korunması için Allah'ın zâtına sığınması gerektiğini gösterir. Zira diğer isimler şeytanı durduramazken, cami isim olan "Allah" ismi bunu başarabilir. Bu hakîkati dikkate alarak ehlullah kitaplarını okumaya başlarken de eûzü besmele çekilmesi tavsiye edilir.

Sâlikin günlük hayatında sâdıklarla beraber olmak ve Hakk'ın rızasını dileyenlerle birlikte hareket etmek de mühimdir. Kehf Suresi 28. ayette belirtildiği gibi, "Sabah akşam Rablerine, O’nun rızasını dileyerek dua edenlerle birlikte ol. Dünya hayatının zînetini arzu edip de gözlerini onlardan ayırma." Bu, sâlikin nefsiyle sabretmeyi öğrenmesi, sabreden kimselerden destek alması ve dünya ziynetlerine aldanmayarak kalbini gafletten koruması anlamına gelir. Bu ayet, nefis mertebesinde ve nefis eğitiminde çok büyük bir yol göstericidir.

Ayrıca, sâlik Hakk'ın yeryüzündeki farklı tecellîlerini ibretle müşahede etmelidir. Nahl Suresi 13. ayette geçen "Sizin için yeryüzünde çeşitli renk ve biçimlerle halk ettiği şeyleri de sizin hizmetinize verdi" ifadesi, tasavvuftaki telvin ve temkin kavramlarına işaret eder. Sâlik, sülûk yolunda telvin ehli iken, Hakk'a vuslatı gerçekleştirdiğinde temkin sahibi olur. Bu, sâlikin hallerinde değişiklik göstermesi ve bir halden diğerine geçmesi anlamına gelir. İnsan-ı kâmil, her renge girer ve asli hâline döndüğünde Hakk ile Hakk olan bâtınında temkin hâlinde sükûn bulur.

Son olarak, sâlikin irfân ehlinin "leb-i derya"sından dökülen sözlerden istifade etmesi gerekir. Nahl Suresi 66. ayetteki "Şüphesiz (sağmal) hayvanlarda da sizin için bir ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından (süzülen) içenlere halis ve içimi kolay süt içiriyoruz" ifadesi, Efendimiz (s.a.v.)'in sütü ilim ile tabir etmesiyle ilişkilendirilir. Anne mesabesinde olan bir mürşid, sâliki ilim ve irfân sütü ile besler. Bu, irfân ehlinin işe yaramayan vehmî bilgileri atıp, ilhamî ve kesbî bilgileri alarak ölü gönüllere nefha etmesi ve onları diriltmesi demektir.