Necm 17-18 ayetindeki Müşâhede kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Necm Sûresi'nin 17. âyeti, "Peygamberin gözü şaşmadı ve sınırı aşmadı"³ şeklinde ifade edilirken, 18. âyet ise "And olsun ki o Rabbinin ayetlerinden en büyüğünü gördü"⁴·⁵ buyurmaktadır. Bu âyetler, Hz. Peygamber'in Mi'rac gecesindeki olağanüstü hadiseler karşısında şaşırmadan ve sınırı aşmadan, Cenâb-ı Hakk'ın en büyük âyetlerini rüyet etmesini anlatır. Tasavvufta bu rüyet, sâlikin Hak'kı kalp gözüyle görmesi ve esmâ ile sıfatlarının doğrudan tezâhürlerine şâhid olması mertebesi olan müşâhede ile açıklanır.

Mi'rac gecesinde Hz. Peygamber'in gördüğü "en büyük âyet", tefsirlerde farklı şekillerde yorumlansa da, tasavvufî açıdan kendi varlığının hakikatinin Hak'kın hakikati olduğunu en geniş mânâda anlaması olarak kabul edilir². Bu, Hakikat-i Muhammediyye'nin idrâki ve yaşanmasıdır¹. Müşâhede, sülûkun ileri mertebelerinden olup, mârifetin somut bir tezâhürü ve fenânın eşiğidir. Bu mertebe, ilme'l-yakînden sonra gelen, gözle gören seviyedeki yakîn olan ayne'l-yakîn ile bağlantılıdır. Sâlik, bu mertebede eşyânın ardındaki Hak'kın tecellîsini görür ve olayların rastlantı değil, Hak'kın bir hareketinin parçası olduğunu idrâk eder. Mücâhede, müşâhedenin kapılarını açan temel disiplindir; nefisle mücâdele eden sâlik, bu sayede müşâhedeye ulaşır.