Necm (Yıldız) Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle nefsini tanıma esası üzerine kuruludur. Hadîs-i şerîfte buyurulduğu üzere "kendi nefsini ârif olan/bilen, kendisinin Rabbını ârif olur (bilir)". Bu tanıma, kişinin kendi varlığındaki Hakk'ı idrak etmesiyle başlar ve bu bireysel tanıma vitriyet olarak adlandırılır. Ardından, bütün âlemdeki tekliği, yani kesret içindeki vahdeti tanımasıyla ferdiyet mertebesine ulaşır. Bu süreç, "ne var Âdem'de o var âlemde; ne var âlemde, o var Âdem'de" hakikatiyle iç içedir.

Sâlik, bu yolculukta çeşitli mertebelerle karşılaşır ve her mertebenin kendine özgü bir idrak ve müşâhede hâli vardır. Yüksek bir binanın farklı katlarından bakıldığında farklı şeyler görülmesi gibi, her mertebede de görüşler ve anlayışlar değişir. Bu mertebelerdeki perdeleri aşmak, sâlikin temel irfânî derslerinden biridir. Örneğin, "mülk âlimin şeytanıdır", "melekût ârifin şeytanıdır" ve "ceberut vakıfiyenin şeytanıdır" ifadeleri, her bir mertebede kişinin takılıp kalabileceği perdeleri işaret eder. Bu perdeler, kişinin Hakk'a ulaşmasına engel olabilir. Sâlik, bu perdeleri sahiplenmek yerine, onları birer terakki basamağı olarak görmeli ve yoluna devam etmelidir.

İbadetlerin yerine getirilmesi de bu irfânî derslerin önemli bir parçasıdır, ancak sadece şeklî olarak değil, muhabbet ve idrakle yapılması gerekir. "Tefekkür gibi ibadet yoktur" hadîsi, tefekkürün ibadetlerdeki derinliğini vurgular. Uyuşuk, gaflet içinde ve muhabbetsiz yapılan ibadetler, sâlikin mânevî yükselişine katkı sağlamaz. Gerçek ibadet, canlı, muhabbetli ve idrakli bir şekilde yapılmalıdır. Zira "mücahedesiz (irfani yönü itibariyle cehd etmeden, ibadet etmeden) müşahâde olmaz".

Son olarak, sâlikin kendi "nefsânî yıldızlarından" sıyrılması ve Hakikat-i Muhammediyye'ye göre koordinatlarını ayarlaması esastır. Eğer kişi kendi nefsi emmâresine ve levvâmesine göre yaşarsa, kaynağını hayâl ve vehimden alan bir yaşantı sürer. Ancak Hakikat-i Muhammediyye'ye kitlenirse, hakikat yolları açılır ve bilgi ile irfâniyetle kemâle ulaşır. Bu yolculukta, "tadan bilir" prensibi gereği, mârifet mertebesine ulaşmamış kimselerin bu hâlleri ezberleyerek öğrenseler dahi yaşamaları mümkün değildir. Bu nedenle, sâlikin irfânî dersleri, teorik bilgiden öte, yaşantı ve müşâhedeye dayalı bir süreçtir.