Nefis nedir?
Kur'ân-ı Kerîm'de insan varlığının hakîkati en geniş biçimde "nefs" kelimesiyle ifâde edilir¹. Tek ve toplu hâlde kullanıldığında nefs, o şeyin zâtı ve özüdür; insanın zâhir, bâtın, rûh ve madde bütün yönleri nefs ismini alır²·³·⁴. Halk arasında nefs yalnızca kötülüğü emreden yönüyle bilinse de bu eksik bir bakıştır; hakîkatte nefs, her varlığın kendi öz hakîkati ve İlâhî tecellî mahallidir⁵·⁶.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Kur'ân-ı Kerîm'de insanı vasfetmek üzere en çok nefs kelimesi kullanılmıştır⁴·². İlk halk ediliş bakımından nefis, yekpâre bir nefs-i vâhide (birlik nefsi) olup Cenâb-ı Hakk'ın "halaka" (bir şeyden başka bir şeyi ortaya çıkarma) hükmünce bu ilk nefisten akıl yâni Âdem, ondan da eşi Havva yâni nefs-i küll ortaya çıkmıştır⁷. Bu cihetten bütün nefislerin asıl hakîkati Hakk'ın nefsi olan nefs-i vâhide, cüz'î nefisler ise nefs-i küllînin nûrânî tecellîlerinden birer sûrettir⁸.
Bu sebeple "Kim nefsine ârif olursa Rabbine ârif olur" hadîsi iki nefis yönünü ayırmayı gerektirir: Biri beşeriyet hükmündeki fânî nefis, diğeri ise İlâhî varlıkta yeri bulunan Nefs-i Küll, Akl-ı Küll ve Hakîkat-i Muhammediyye olarak anılan gerçek kimliğimizdir⁶. Sâlik, nefsi yalnız nefs-i emmâre hâlinden ibâret zannettiğinde kendi hakîkatine haksızlık ve zulüm etmiş olur⁵.
Âl-i İmrân Sûresi'ndeki "Her nefis ölümü tadacaktır" (3/185) hükmü ise ölümün bir yok oluş değil, beden tarafından değil doğrudan nefis tarafından tadılacak bir hâl olduğunu bildirir; nitekim her varlıktaki "birimsel nefs" mertebesine göre ölümü farklı biçimde tadacak ve ardından kendi nefisleri üzerine şâhit olup gerçek İlâhî nefislerini teşbîh mertebesinde müşâhede edecektir⁹·¹⁰. Ârifler bu nefsin sülûktaki kemâl seyrini yedi mertebe üzere tasnîf etmişlerdir¹¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 3Oku
- 2Terzi Baba (Cilt 1), s. 320Oku
- 3Bir Zuhûrât'ın Düşündürdükleri: Tenzîh, Teşbîh, Tevhîd, s. 23Oku
- 4Necm (Yıldız) Sûresi, s. 76Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 67Oku
- 6Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 103Oku
- 7Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 66Oku
- 8Kelime-i Şuaybiyye, s. 186Oku
- 9Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 8Oku
- 10İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 6Oku
- 11İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 4Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.