İçeriğe atla

Nefis nedir?

Kavram TanımıOrta düzey2 görüntülenme11 kaynak
Kısa cevap

Kur'ân-ı Kerîm'de insan varlığının hakîkati en geniş biçimde "nefs" kelimesiyle ifâde edilir¹. Tek ve toplu hâlde kullanıldığında nefs, o şeyin zâtı ve özüdür; insanın zâhir, bâtın, rûh ve madde bütün yönleri nefs ismini alır²·³·⁴. Halk arasında nefs yalnızca kötülüğü emreden yönüyle bilinse de bu eksik bir bakıştır; hakîkatte nefs, her varlığın kendi öz hakîkati ve İlâhî tecellî mahallidir⁵·⁶.

Detaylı cevap

Ayrıntı ›

Kur'ân-ı Kerîm'de insanı vasfetmek üzere en çok nefs kelimesi kullanılmıştır⁴·². İlk halk ediliş bakımından nefis, yekpâre bir nefs-i vâhide (birlik nefsi) olup Cenâb-ı Hakk'ın "halaka" (bir şeyden başka bir şeyi ortaya çıkarma) hükmünce bu ilk nefisten akıl yâni Âdem, ondan da eşi Havva yâni nefs-i küll ortaya çıkmıştır⁷. Bu cihetten bütün nefislerin asıl hakîkati Hakk'ın nefsi olan nefs-i vâhide, cüz'î nefisler ise nefs-i küllînin nûrânî tecellîlerinden birer sûrettir⁸.

Bu sebeple "Kim nefsine ârif olursa Rabbine ârif olur" hadîsi iki nefis yönünü ayırmayı gerektirir: Biri beşeriyet hükmündeki fânî nefis, diğeri ise İlâhî varlıkta yeri bulunan Nefs-i Küll, Akl-ı Küll ve Hakîkat-i Muhammediyye olarak anılan gerçek kimliğimizdir⁶. Sâlik, nefsi yalnız nefs-i emmâre hâlinden ibâret zannettiğinde kendi hakîkatine haksızlık ve zulüm etmiş olur⁵.

Âl-i İmrân Sûresi'ndeki "Her nefis ölümü tadacaktır" (3/185) hükmü ise ölümün bir yok oluş değil, beden tarafından değil doğrudan nefis tarafından tadılacak bir hâl olduğunu bildirir; nitekim her varlıktaki "birimsel nefs" mertebesine göre ölümü farklı biçimde tadacak ve ardından kendi nefisleri üzerine şâhit olup gerçek İlâhî nefislerini teşbîh mertebesinde müşâhede edecektir⁹·¹⁰. Ârifler bu nefsin sülûktaki kemâl seyrini yedi mertebe üzere tasnîf etmişlerdir¹¹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 3Oku
  2. 2Terzi Baba (Cilt 1), s. 320Oku
  3. 3Bir Zuhûrât'ın Düşündürdükleri: Tenzîh, Teşbîh, Tevhîd, s. 23Oku
  4. 4Necm (Yıldız) Sûresi, s. 76Oku
  5. 5Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000), s. 67Oku
  6. 6Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 103Oku
  7. 7Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 66Oku
  8. 8Kelime-i Şuaybiyye, s. 186Oku
  9. 9Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 8Oku
  10. 10İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 6Oku
  11. 11İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 4Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.