Nefs hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Nefs, lugatte 'kendi, can, soluk, ben, kişilik' anlamlarına gelirken, tasavvufta sâlikin dünyevî arzulara ve hazlara yönelen süflî yapısını ifade eder. Nefsin bu hâli, insanın içinde bir "güç" olarak yerleşir ve kişi üzerinde "hükümranlık" kurar¹. Bu durum, kişinin nefsine yenik düşmesi ve onun esiri olması anlamına gelir. Nefsin bu hükümranlığı tamamlandığında, maskesi düşer ve insanın aleyhine çalışan bir düşman olduğu açıkça ortaya çıkar¹.

Nefsin başlangıcı ve yerleşmesi, özellikle nefs-i emmâre mertebesiyle açıklanır. Bu mertebe, nefsin kötülüğü emredici olduğu en düşük hâlidir²·⁴. İnsan, bu mertebede nefsini gerçek düşmanı olarak görmez, aksine onu "dost" veya "kendisi" zanneder¹. Bu yanılgı, nefsin kişide yerleşmesine ve tahakküm kurmasına zemin hazırlar. Bazı insanlar, bu nefs-i emmâre mertebesinde kalır, "Kelime-i Tevhid"i sadece lafzen ifade ederler ve daha ileriye gitmek istemezler³. Bu durum, nefsin kişide kök saldığını ve onun üzerinde etkili olduğunu gösterir. Nefsin bu şekilde yerleşmesi, sâlikin sülûk yolunda aşması gereken temel bir engeldir, zira bir mertebeye gelinmeden oradan geçilmesi mümkün değildir².