İçeriğe atla

Nefs-i emmâre ile Nefs-i levvâme aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?

Çaprazlama1 görüntülenme9 kaynak
Kısa cevap

Nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme, tasavvufî sülûkun ilk iki mertebesini oluşturur ve İdrîsiyye Fassı'nın "tathîr" (arındırma) merhalesinde buluşur. Nefs-i emmâre, kötülüğü emreden ve sâlikin henüz gaflet içinde olduğu en alt basamaktır; burada kişi kötülüğü kötülük olarak görmez, nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır. Nefs-i levvâme ise, kişinin günah işledikten sonra kendini kınadığı, pişmanlık duyduğu ve tevbeye yöneldiği ikinci mertebedir. Bu iki nefs mertebesi, sâlikin Hak'tan habersiz, dünyevî lezzetler peşinde koştuğu emmâre halinden, içsel bir uyanışla kendi kusurlarını fark edip arınma çabasına girdiği levvâme haline geçişini ifade eder. Tathîr merhalesi, bu geçişin ve arınma sürecinin amelî karşılığıdır; burada sâlik, emmârenin hâkimiyetinden kurtulmaya başlar ve levvâmenin iç çatışmasıyla yüzleşir¹·².

Detaylı cevap

Nefs-i emmâre, yedi nefs mertebesinin en alt basamağı olup, sâlikin Hak'tan habersiz olduğu, dünyevî arzuların ve süflî lezzetlerin peşinde koştuğu, günah işlediğinde pişmanlık duymadığı bir haldir. Bu mertebede kişi, nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır ve başkalarını suçlama eğilimindedir. İnsanların genel olarak farkında olmadan nefs-i emmâre hükmü altında yaşadıkları belirtilir³·⁴·⁵. Nefs-i levvâme ise, emmâreden sonra gelen ikinci mertebedir ve "kınayan nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, günah işledikten sonra kendini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir. Allah Teâlâ'nın Kıyamet Sûresi'nde bu nefse yemin etmesi, onun mücâhede mahalli olarak önemini gösterir⁶·⁷.

İdrîsiyye Fassı'ndaki "tathîr" merhalesi, nefs-i emmâre ve nefs-i levvâmenin buluştuğu, yani sâlikin arınma sürecine girdiği yerdir (K1-117; K1-484). Bu merhale, sâlikin emmâre nefsin hâkimiyetinden kurtulmaya başladığı, ancak henüz tam bir sükûnete ermediği bir geçiş dönemidir¹. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde nefs-i emmâre "kesif bulut", nefs-i levvâme ise "sis" olarak tasvir edilir; Hak Teâlâ'nın lütfuyla bu hallerden nefs-i mutmainne mertebesine geçişin mümkün olduğu ifade edilir⁸. Tarikatlarda nefs terbiyesine genellikle nefs-i levvâme mertebesinden başlandığı, çünkü nefs-i emmârenin zahir hükmüyle yaşayan kişilerin tesiri altında olduğu belirtilir². Bu süreçte, nefs-i emmâre başlangıçta sâlikin ilerlemesini engellerken, irfanî yolda doğru bir eğitimle kendi menfaatine olanı anladığında yardımcı bir güce dönüşebilir⁹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Sâffât Sûresi · s.120“Kişi yavaş yavaş üzerindeki (emmâre nefs-in) hakimiyetinden kurtulmaya başlar. Ancak burada yine tehlike vardır. Çünkü (nefs-i levvâme) bir yüzden içeriye, yani”Oku
  2. 2Mir'at-ül İrfân ve Şerhi · s.83“Emmare yönüyle nefs, kötülükleri emreden duygu mânâsınadır. Bu nefs târifi beşeriyet yönlü bir ifâdedir. Tarikatlarda yapılan nefs terbiyesine ise aslında levvâ”Oku
  3. 3Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  4. 4Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.267“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  5. 5Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.143“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
  6. 6K1-484
  7. 7Bakara Dosyası · s.105“Emmâre nefs varlığı ve varlığının sahipliğini, ilâhlığını iddia eder, levvâme nefs ise bu ilâhlığından rahatsız olan kurtulmaya çalışandır. Tanrının tanrılığınd”Oku
  8. 8Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.598““Bulut”tan murâd, nefs-i emmâre ve “sis"ten murâd, nefs-i levvâme ve mülhimedir. ... Ya'ni, “Hak Teâlâ hazretleri lutuf ve inâyeti ile hem kesif bulut mesâbesin”Oku
  9. 9İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.183“Şimdi nefs-i emmareyi böyle eğittikten sonra yapılan işlerin de nefs-i emarenin lehine olduğunu nefs-i emmare de anladıktan sonra senin en büyük yardımcın nefs-”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.