Nefs-i Mutmainne nasıl gerçekleşir?

Nefs-i Mutmainne'ye ulaşma süreci, sülûkun kritik bir dönüm noktasıdır ve nefs-i mülhime mertebesinden sonra gelir³·⁵. Nefs-i mülhime, sâlikin kalbinden ilhamlar almaya başladığı, iyi ile kötüyü iç sesiyle ayırt ettiği bir aşamadır. Ancak bu aşamada hâlâ evham ve hayalî girişler söz konusu olabilir⁶. Nefs-i Mutmainne'ye geçiş, bu iç bünyedeki büyük bir inkılâbı temsil eder; sâlikin zihni açılır ve dışarıdan gelen bilgi akışı netleşir⁶.

Nefs-i Mutmainne'ye ulaşan sâlik, önceki hallerinde yaşadığı şüphe ve endişelerden arınarak daha çok huzur bulur². Bu mertebede ilâhî huzuru bulup kendine ve Rabb'ine güveni artar². Mesnevî'de belirtildiği üzere, insan nefs-i mutmainne makamına gelmedikçe, nefsin arzularından kaynaklanan elem ve meşakkatler içinde yanar tutuşur¹·⁷. Çünkü nefs-i mutmainne feleğinin altında nefs-i mülhime ve nefs-i levvâme felekleri bulunur; bu alt mertebelerde sâlik, nefsânî hazların sürüklemesiyle günahlara düşebilir ve pişmanlık ateşiyle yanabilir⁷·⁸.

Nefs-i Mutmainne'nin gerçekleşmesi, sâlikin nefs-i mülhime mertebesindeki iki veçheden, yani nefs-i levvâmeye bakan ve nefs-i mutmainneye bakan yönlerden, mutmainneye doğru ilerlemesiyle olur⁹·¹⁰. Bu, "güneşin doğması gibi olan aynî tecelliden [apaçık bir müşahededen] sonra" gerçekleşen bir durumdur¹¹. Bu mertebede artık evham ve hayalî girişler kesilir, sadece ilhamlar açılır⁶. Fecr Sûresi'ndeki hitap, bu makama ulaşan kulun Rabb'ine râzı olarak ve kendisinden râzı olunmuş olarak dönmesini ve cennete girmesini müjdeler⁴.