Nisâ 80 ayeti tasavvufta nasıl okunur?

Nisâ Sûresi'nin 80. âyeti, tasavvufta Hak ve Halk ilişkisi çerçevesinde değerlendirilir. Âyet, "Kim Resûl'e itaat ederse, muhakkak Allah'a itaat etmiş olur" (Nisâ 4/80) mânâsına gelir. Bu ifade, peygamberin zâtının, ilâhî iradenin tecellî ettiği bir mahal olduğunu gösterir. Tasavvufta mu'cize, peygamberin nübüvvetini ispat eden harikulâde bir hâl olmanın ötesinde, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyyesinin zorunlu bir tezâhürüdür. Yani, peygamberin kendisi, Hakk'ın doğrudan tasarrufunun bir adıdır. Bu bağlamda, peygambere itaat, aslında Hakk'ın bu tecellîsine itaat etmek demektir.

İnsan, tasavvufî vücud mertebelerinde nâsût olarak adlandırılan beşeriyet mertebesinde bulunur. Nâsût, maddî ve cismânî insan mahallidir ve beş mertebeli sıralamada (lâhût-ceberût-melekût-misâl-nâsût) en alt halkayı teşkil eder. Ancak nâsût, üst mertebelerin (lâhût, ceberût, melekût, misâl) bütün ahkâmını câmi olan sûret-i tâmme özelliğini taşır. Bu durum, nâsût mertebesindeki insanın, ilâhî hakikatle irtibat kurma potansiyeline sahip olduğunu gösterir.

Nisâ 80. âyetindeki itaat vurgusu, sâlikin seyr-i sülûk yolculuğunda¹ peygamberin rehberliğini takip etmesinin önemini ortaya koyar. Bu yolculuk, nefsin tezkiyesi ve rûhun güçlendirilmesiyle Hakk'a vuslatı hedefler (Vuslat). Peygambere itaat, bu manevî yolculukta Hakk'ın iradesine teslimiyetin bir göstergesi olarak kabul edilir. Nitekim, tasavvuf literatüründe nefsin tezkiye edilmesi, sülûkun ana hedefidir. Bu tezkiyenin neticesinde, insan, nâsût mertebesindeki sınırlılıklarından sıyrılarak ilâhî hakikatlere daha yakın bir idrâke ulaşır.