Nisâ 80 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Nisâ Sûresi 4/80. ayetinde geçen "Men yutiirrasûle fekad etaallahu" (Her kim Peygambere itaat ederse muhakkak Allah-u Teâlâ'ya itaat etmiş olur) ifadesi, tasavvufî açıdan peygamberin konumunu ve onunla Allah arasındaki ilişkiyi derinlemesine açıklar¹. Bu ayet, peygamberin sadece bir elçi olmadığını, aynı zamanda Allah'ın iradesinin ve ahkâmının tecellî ettiği bir mahal olduğunu vurgular. Tasavvufta bu durum, peygamberin zâtının bir nevi irfânî mu'cize olarak kabul edilmesiyle bağlantılıdır. Mu'cize, tasavvufta dış dünyaya yönelik bir ispat aracı olmaktan ziyade, peygamberin mahalliyet-i ulûhiyyetinin zorunlu bir tezâhürüdür. Yani, peygamberin varlığı ve onun üzerinden zuhur eden her şey, Allah'ın doğrudan tasarrufunun bir göstergesidir.

Bu bağlamda, peygambere itaat etmek, Allah'ın emirlerine ve yasaklarına uymakla eşdeğerdir. Çünkü peygamber, Allah'ın kelâmını ve hükümlerini insanlara ulaştıran, aynı zamanda bu hükümleri kendi hayatında yaşayan ve örnek olan kişidir. Sâlik için peygamberin sünnetine uymak, Hak'ka giden yolda bir mîzân (ölçü) teşkil eder. Nasıl ki mîzân, kalbin Hak ile halk arasındaki dengesini ifade eder, peygamberin yolu da sâlikin kendi nefsini muhâsebeye çekmesi ve Hak'ın hükmü mîzânına göre hareket etmesi için bir ölçüttür. Peygambere itaat, sâlikin nâsût (beşeriyet mertebesi) mertebesinden lâhûta (ilâhî mertebe) doğru urûc etmesinde, yani mânevî yükselişinde temel bir adımdır. Bu itaat, insanın dünyevî zevklerden öteye geçerek hakiki huzuru Allah ile olan bağını güçlendirmesiyle elde etmesini sağlar².