Rabıta kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?
Rabıta, sâlikin mürşidiyle mânevî bağ kurarak feyz almasını sağlayan bir tasavvuf uygulamasıdır. Ancak bu mânevî bağ, bazı durumlarda bozulabilir veya gizlenebilir. Rabıtanın bozulmasının temel nedenleri arasında niyetin bozulması, şer'î edebin terk edilmesi ve gaflet ile ülfet sayılabilir. Özellikle rabıtanın kişiye değil, kişideki Hakk'a yapılması gerektiği vurgulanır; aksi takdirde putperestlik tehlikesi doğar¹·². Rabıta yapılan kişinin fenâfillah ve bekâbillah mertebelerinde olmaması veya nefs ve süfliyat üzere olması durumunda, rabıta yapan kişiye olumsuz vasıflar geçebilir ve bu durum rabıtanın bozulmasına yol açar².
Detaylı cevap
Rabıta, sâlikin mürşidini kalbinde tasavvur ederek onunla mânevî bir bağ kurması ve feyz alması esasına dayanır. Ancak bu mânevî bağın sıhhati, belirli şartlara bağlıdır ve bu şartların ihlali rabıtanın bozulmasına veya gizlenmesine neden olur. Tasavvufî bir hâlin bozulması veya gizlenmesi üç ana sebeple açıklanır: niyet bozulması, şer'î edebin terki ve gaflet ile ülfet.
Niyetin bozulması, rabıtanın sıhhatini doğrudan etkileyen en önemli faktördür. Eğer sâlikin rabıta yaparken niyeti Hak için değil de halk için olursa, yani riyâ, sum'a veya ucb gibi haller karışırsa, rabıta bozulur. Riyâ, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hak yerine halka yönelmesidir. Bu durum, rabıtanın Hak'tan uzaklaşarak bir gösteriş veya kişisel tatmin aracına dönüşmesine yol açar. Kaynaklarda, rabıtanın kişiye değil, kişideki Hakk'a yapılması gerektiği açıkça belirtilir¹·³. Aksi takdirde, rabıta yapılan yerin sûret cemâlini hatıra getirmek yerine, sadece onu düşünmek bile rabıta olsa da, bu düşüncenin yanlış bir niyete dayanması putperestlik tehlikesini barındırır²·⁴.
Şer'î edebin terk edilmesi de rabıtanın bozulmasına yol açar. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece istidrâc olarak kabul edilir. Rabıta yapılan kişinin "fenâfillah" ve "bekâbillah" mertebelerinde olması gerektiği vurgulanır²·⁵. Eğer rabıta edilen kimse nefs ve süfliyat üzere ise, bu durum rabıta yapan kişiye olumsuz vasıfların geçmesine ve her iki dünyanın da mahvolmasına neden olabilir². Bu tür bir rabıta, putperestlikten başka bir şey değildir⁶.
Gaflet ve ülfet ise sâlikin hâlin sahibinden gâfil olup hâle âşık olması durumunda hâlin gizlenmesine neden olur. Rabıta kesildiğinde, gönül âleminden yavaş yavaş uzaklaşılmaya başlanmış demektir ki bu durum sonun başlangıcı olarak nitelendirilir¹·³. Bir şeyden ilgi ve rabıta kesilince, diğer bir şeye karşı ilgi ve rabıta oluşur⁷·⁸. Bu da, sâlikin dikkatini ve feyzini dağıtarak rabıtanın amacından sapmasına yol açar⁹. Rabıtanın asıl amacı, havâtırın dağınıklığından kurtulup kişinin aklını ve gönlünü bir yerde toplamasıdır; bu dağınıklık giderilmezse rabıta bozulur⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Aşk ve İrfân Yolunda · s.307“Netice olarak dinimizde rabıta (rabtetme, bağlanma, ilgilenme) diye bir sistem vardır. O rabıta (bağlanma) ile kişi mânevî hayata dâhil olmuş olur. Rabıta yapıl”Oku
- 2Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3) · s.235“Rabıta yapılacak yerin mutlaka “fenafillah ve sonra bakabillah/Hakta fani ve sonra Hak’ta Hak ile baki” olunması lâzımdır. Bu hallerin kendisinde olmayan kişile”Oku
- 3DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.307“Netice olarak dinimizde rabıta (rabtetme, bağlanma, ilgilenme) diye bir sistem vardır. O rabıta (bağlanma) ile kişi mânevî hayata dâhil olmuş olur. Rabıta yapıl”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.203“Rabıta da yaptırıyorlar, rabıta da lazım ama kime lazım nasıl yapılması lazım eğer yersiz bir rabıta yapılırsa putperestlikten başka hiçbir şey olmaz.”Oku
- 5Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 1) · s.336“Üzerine rabıta yapılacak kişinin evvelâ, gerçek mana da “fenafillah” mertebesinde bir müddet yaşaması, daha sonra da götürücüsü tarafından “bakabillah” mertebes”Oku
- 6Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Tuzak, Mekr, Hileli Zuhûrât (6) · s.341““Oğlum rabıtada ver, Bu husus kolay bir durum değildir yukarıda belirtildiği gibi rabıta vermenin şartları açıktır, bu şartlar gerçekten o kişide yoksa, rabıra ”Oku
- 7Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2) · s.211“Unutmayalım ki, bir şeyden ilgi ve rabıta kesilince diğer bir şeye karşı ilgi ve rabıta oluşur.”Oku
- 8Terzi Baba (Cilt 1) · s.258“Unutmayalım ki, bir şeyden ilgi ve rabıta kesilince diğer bir şeye karşı ilgi ve rabıta oluşur.”Oku
- 9Reşahât — Aynü'l-Hayât · s.24“Zaten rabıta diye bilinen ve az da olsa tatbiki tavsiye edilen şeyin aslı, rabıta edilen yerin ve kişinin herhangi bir şekilde, o kişiye yönelmek şekliyle değil”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.