Risâle-i Gavsiyye kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Risâle-i Gavsiyye, tasavvuf-irfân külliyâtının "sırrî metin"lerinden biri olarak kabul edilir ve tasavvuf ehli tarafından mahzâ Hak'ın hitâbı olarak görülür. Bu risâlenin içeriği, Abdulkâdir Geylânî'nin Hak ile olan "söyleşmesi" şeklinde olup, Hak'ın ona "yâ Gavs-ı A'zam!" diye seslenmesi ve sırrî mevzûlardan bahsetmesiyle ilerler. Risâle-i Gavsiyye'de, Cenâb-ı Hakk'ın zâhidleri nefis yolunda, ârifleri kalp yolunda ve vâkıfları rûh yolunda kıldığı ifade edilir¹. Bu tasnif, risâlenin hitap ettiği manevî mertebeleri ve tecellî mahallerini açıkça ortaya koymaktadır.

Tasavvuftaki latîfeler nazariyesine göre, kalp, rûh ve sır, tecellî mahalleridir. Kalp, muhabbet, ünsiyyet ve sekîne gibi cemâl ve ünsiyet ifade eden hâllerin tecellî ettiği yerdir. Rûh ise nûr, hayât ve ilm-i ledün ile irtibatlıdır; mîrâc, mukâşefe ve müşâhede gibi kazançlar rûhâniyyet seviyesinde tezâhür eder. Sır ise vahdet, hüvviyet ve A'maiyyet gibi en derin hakikatlerin tecellî ettiği mahaldir. Risâle-i Gavsiyye'nin vâkıfları rûh yolunda kılması¹ ve içeriğinin vahy-i mübâşireye benzer sırrî hitaplar içermesi, bu risâlenin tecellîsinin daha ziyade rûh mertebesinde olduğunu göstermektedir. Zira vâkıflık hâli, Hak ile abd arasındaki mahrem olan sırra yakın, ilm-i ledün ile bağlantılı bir idrâk seviyesini işaret eder ki bu da rûhun tecellî alanına girer.