Risâlet kavramının sâlikteki işleyişi nedir?
Risâlet kavramının sâlikteki işleyişi, Hakk'tan gelen ilmin sâlikin kalbine mürşid-i kâmil aracılığıyla yansıması ve bu ilmin sâlikin niyet, fiil, hâl ve mârifet mertebelerinde tezahür etmesidir. Bu işleyiş, sâlikin kendi nefsinin risâlet mertebesine itaat etmesiyle başlar ve mürşidin tebliğ ve irşâd vazifesiyle desteklenir. Uluhiyet mertebesinden alınan ilim, mürşidin gönül aynası vasıtasıyla sâlike aktarılır ve sâlikte ilmî açılımlara yol açarak çalışmalarına yansır¹·²·³·⁴·⁵·⁶. Bu süreçte sâlik, mürşidin şahsına değil, Hakk'ın birliğine ve kudretine yönelir⁷.
Detaylı cevap
Risâletin sâlikteki işleyişi, tasavvufî sülûkun önemli bir parçasıdır ve dört temel eksende incelenir: niyet, fiil, hâl ve mârifet.
Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, risâletin hakikatini idrak etmeye niyet eder. Bu, kendi nefsinin gelen risâlet mertebesine itaat etme niyetiyle başlar⁸. Sâlik, mürşidin tebliğ ve irşâd vazifesinin kalpleri çevirmenin Hakk'a ait olduğunu bilerek, hidâyet talebini kendi isti'dâdından zuhur ettirmeye niyet eder⁹. Bu niyet, Hakk'tan gelen ilmin kendisine ulaşmasına bir kapı aralar.
Fiil ekseninde işleyiş: Niyetin fiile dönüşmesi, sâlikin mürşid-i kâmilin sohbetlerine katılması ve onun yönlendirmeleri doğrultusunda amel etmesiyle gerçekleşir. Uluhiyet mertebesinden alınan ilim, mürşidin gönül aynası aracılığıyla sâlike yansır ve Nefs-i Küll mertebesinden sohbetler ile sâliklere içirilir¹. Sâlik, bu ilmin yansımasıyla mürşidinin ilgilendiği konular doğrultusunda ilmî açılımlar yaşar ve bu açılımlar çalışmalarına yansır². Bu durum, sâlikin biat esnasında hakikat-i insaniyye'ye aktarılmış olan ulûhiyet özelliklerini kendi hakikatine aktarma fiilini içerir¹⁰.
Hâl ekseninde işleyiş: Sürekli amel ve mürşid ile olan irtibat, sâlikin kalbinde risâletin hâllerini oluşturur. Sâlik, mürşidin şahsına değil, Hakk'ın birliğine ve kudretine yönelerek⁷, kendi hidâyetinin Hakk'tan olduğunu idrak eder ve şükründe derinleşir, kibre kapılmaz⁹. Bu hâl, sâlikin kendi nefsinin risâlet vasfını idrak etmesiyle şeyhlik vasfının kaldırılıp yerine risâlet vasfının getirilmesi gibi bir dönüşümü de içerebilir¹¹.
Mârifet ekseninde işleyiş: Risâletin sâlikteki işleyişi, mârifet mertebesinde, sâlikin Kelime-i Tevhid hakikatlerini hakkıyla idrak etmesi ve kendisinden sonraki âlemlere ulaştırabilmesiyle kemâle erer. Bu, sâlikin Hak suretiyle Hakk, zahiriyle de halk olması, kendisinde Hakk'ın bütün mertebelerinin ahkâmının toplanması ve böylece bütün halka rahman olması anlamına gelir¹². Bu mârifet, Allah'ın peygamberlerine bilgi indirmesi olan vahyin (Vahiy) bir yansıması olarak sâlikte tezahür eder.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Zekât ve İnfâk · s.60“Lâm yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmâsından alınan ilim, Risâlet yani Mürşid-i Kâmilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Müm’in esmâları arac”Oku
- 2Bürûc Sûresi · s.73“Lam yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmâsından alınan ilim, Risalet yani Mürşid-i Kamilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Müm’in esmaları arac”Oku
- 3Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.80“Lam yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmasından alınan ilim, Risalet yani Mürşid-i Kamilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Müm’in esmaları arac”Oku
- 4Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.301“Lam yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmasından alınan ilim, Risalet yani Mürşid-i Kamilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Müm’in esmaları arac”Oku
- 5Muhammed Sûresi · s.108“Lam yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmasından alınan ilim, Risalet yani Mürşid-i Kamilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Müm’in esmaları arac”Oku
- 6Kamer Sûresi · s.179“dikkatli olmalı ve risalet süzgecinden geçirip vermelidir. Lam yani Uluhiyet mertebesi yani Allah esmasından alınan ilim, Risalet yani Mürşid-i Kamilin gönül ay”Oku
- 7Sâd Sûresi · s.123“Diğer yandan âyetteki “Ben ancak bir uyarıcıyım” ifadesi, hem zâhirde Resûl-i Ekrem’in risalet vazifesini hem de bâtında hakikat yolunda mürşidin rolünü hatırla”Oku
- 8Nûr Sûresi · s.148“Resüle itaat etmek, Risalet-tarikat mertebesine itaat etmektir. Genel ma’nâ da Resülullah efendimize itaat etmektir. Tarik yol demektir. Özel ma’nâ da yolun irs”Oku
- 9Zümer Sûresi · s.67“Enfüsî yönden bu âyet sâlike şunu hatırlatır: Nefsinin ateşinde yanan kimseyi dışarıdan müdâhale ile kurtarmak mümkün değildir. Hidâyet talebi, kulun kendi isti”Oku
- 10Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.100“İkincisi , tutulan risâlet elidir. Üçüncüsü ise, tutan abdiyyet elidir. İşte böylece ellerde remzedilen (99) “Esmâü-l Hüsna” Hakk mertebesinden, Risâlet mertebe”Oku
- 11Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4) · s.271“İşte böyle bir kimsenin, şeyhin başının keşılmesi değil bu ifade içinde o kişinin şeyhlik vasfının görevini yaptığında bu sefer risalet vasfı başlar ki bu vasfı”Oku
- 12Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.222“Böylece salik yani yolcumuzda cümle esma-ı ilahiyenin eser ve hükümleri zuhur ettiğinde o hakikati ile Hakk suret ve zahiri ile de halk oldu. Kendisinde hakk’ın”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.