Rızâ hangi aşamalardan geçer?

Rızâ, tasavvufî hâl ve makamların zirve mertebesi olup¹, sâlikin Hak'ın takdîr ettiği her şeye gönülden râzı olması, ne talep ne de şikâyet etmeden, sırf "olduğu gibi kabul" hâlidir. Bu yüce hâlin sâlikte tahakkuk etmesi dört temel aşamadan geçer:

1. İlim (İlme'l-yakîn): Bu aşamada sâlik, rızâ kavramının tanımını, hudûdunu ve kaynağını akıl yoluyla öğrenir. Kitaplardan okuyarak veya dinleyerek rızânın ne olduğunu bilir, ancak henüz kalben tatmamıştır. Örneğin, "Her müslüman için, her kazâya rızâ lâzımdır"² gibi ifadeleri idrak eder.

2. Hâl: Sâlikin kalbinde rızânın geçici bir tatması, bir parıltısı yaşanır. Bu, bir zikir meclisinde, murâkabede veya mürşid huzurunda ortaya çıkan ânî bir cezbe, bir nûr veya bir inkişâf şeklinde olabilir. Bu hâl, "bârika" gibidir; şimşek gibi parlar ama geçicidir.

3. Makam (Ayne'l-yakîn): Hâlin sâlikte mücâhede ve riyâzat ile yerleşmesi ve sâbit bir keyfiyet kazanmasıdır. Rızâ, artık gelip geçici bir durum olmaktan çıkar, sâlikin karakterinin bir parçası hâline gelir. Bu aşamada sâlik, Hak'ın takdîrinden râzı olmayı içselleştirir. "Cüneyd Bağdâdî'nin 'Hâl, gelir-geçer; makam, yerleşmiş hâldir' sözü bu farkı belirler".

4. Tahakkuk (Hakke'l-yakîn): Bu son aşamada sâlik, rızânın bizzat kendisi olur; rızâ onun zâtında erir ve o, rızâ ile bütünleşir. Bu, fenâya yakın bir hâldir ve rızânın en derin kademesi olan "rızâ bi'r-Rab" yani Hak'ın zâtından râzı olma mertebesine tekabül eder. Bu mertebede, rızâ ile gazap aynı anda bir yerde bulunmaz; gazap ettiği zaman rızası kalkar, rıza gösterdiği zaman da gazabı kalkar³.