Rızâ kavramı için İsmâîliyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?
İsmâîliyye Fassı'nda rızâ kavramı, kişinin özel Rabbi tarafından doğru yola sevk edilmesi ve bu sevk edilişten Hakk'ın râzı olmasıyla ilişkilendirilir. Buna göre, ödüllendirilmiş ve mutlu olan her kul, özel Rabbinin katında kendisinden râzı olunan kişidir. Zira özel Rabbi, terbiyesi altında bulunan tecellî mahallinin (mazharının) alnını tutup onu doğru yol üzerinde yürütür ve bu sebeple kulun mesleğinden ve Hakk yolculuğundan râzı olur. Bu durum, rızânın kulun çabasıyla birlikte ilahî bir sevk ve hoşnutlukla tamamlandığını gösterir¹.
Detaylı cevap
Rızâ, tasavvufta hâl ve makamların zirve mertebelerinden biri olup, sözlükte "râzı olma, hoşnut olma" anlamına gelir². İsmâîliyye Fassı'nda rızâ, kulun mutluluğu ve ödüllendirilmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Bu fassa göre, ödüllendirilmiş ve mutlu olan her kul, özel Rabbinin katında kendisinden râzı olunmuş demektir¹. Bu durumun temel mekanizması, özel Rabbinin, terbiyesi altında bulunan mazharının yani tecellî ettiği yerin alnını tutup onu doğru yol üzerinde yürütmesidir. Bu ilahî sevk ve yönlendirme sayesinde kulun mesleğinden ve Hakk yolculuğundan Rabbi râzı olur¹. Bu bağlamda rızâ, sadece kulun Hakk'ın takdîrine kalbî râzılığı değil, aynı zamanda Hakk'ın kuldan, onun doğru yolda ilerlemesinden ve Hakk'a yönelişinden duyduğu hoşnutluktur. Bu, Beyyine 8'deki "radıyallâhu anhum ve radû anh" (Allah onlardan râzı oldu, onlar da O'ndan râzı oldular) ayetinde belirtilen iki yönlü rızânın ilahî sevk mertebesiyle açıklanmasıdır. Kulun kazâya rızâsı farzdır ve kazâ, Hakk'ın fiilî sıfatlarındandır; Allah'ın eşyadaki hükmü, eşyaya ve eşyada olan ilminin sınırı üzerinedir³. Bu ilahî hükme rızâ göstermek, özel Rabbinin sevkine teslimiyetin bir parçasıdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Hûdiyye · s.541“Ve her mükâfatlandırılmış olan ise mutludur; ve rıza ile saadet, İsmail Fassı'nda ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Ve her mutlu olan da özel Rabbinin katında ken”Oku
- 2Rızâ,
- 3Kelime-i Eyyûbiyye · s.243“Bilinmeli ki: Kazâ, Üzeyr Fassı'nda açıklandığı üzere, Allah'ın eşyadaki hükmüdür; ve Allah'ın eşyadaki hükmü, Allah'ın eşyaya ve eşyada olan ilminin sınırı üze”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.