Rızâ kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?

Rızâ, tasavvuf yolunda ilerleyen sâlik için zirve mertebelerden biridir ve klasik tasavvufî makam sıralamasında tövbe, vera', zühd, fakr, sabır ve tevekkülden sonra gelir. Bu kavram, hem Hakk'ın kuldan râzı olması hem de kulun Hakk'tan râzı olması şeklinde iki yönlü bir ilişkiyi ifade eder. Kulun Hakk'tan râzı olması, sâlikin amelî karşılığıdır ve bu rızânın farklı katmanları bulunur.

İlk katman Rızâ bi'l-vücûd olup, Hakk'ın varlığından râzı olmak ve her şeyin O'ndan geldiğini kabul etmektir. İkinci katman olan Rızâ bi'l-kazâ ise, Hakk'ın takdîrinden râzı olmak, başına gelen her şeyi O'ndan bilmek anlamına gelir. Ancak bu rızâda, kazâya şikâyet etmek kusur vermez; kusur veren durum makzîye (kazâ olana) rızâda kusur vermektir ve biz makzîye rızâ ile muhatap kılınmadık³. Üçüncü katman, Rızâ bi'l-kazâ-i mukadderdir ki, bu en derin kademedir ve sadece gerçekleşmiş takdîre değil, hiç gerçekleşmemiş hayalî takdîrlere de râzı olmayı içerir. Son ve en yüksek katman ise Rızâ bi'r-Rab'dır; bu, takdîrlerin ötesinde, Hakk'ın zâtından râzı olmayı ifade eder ve fenâ hâline yakın bir mertebedir. Rızâ, aynı zamanda "Allah'a kurbiyet sağlamak ve O'nun rızasını kazanmak maksadıyla takip edilen yol" olarak tanımlanan tarikatın da temel hedeflerinden biridir⁴. Ebû İshak'a göre tasavvuf, "Cebbâr'ın rızâsına müteallık olan ameli işlemek"tir⁵.