Rüyâ kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Rüya kavramı tasavvufta, özellikle Hakikat-i Muhammediyye mertebesinde, varlığın hakikatini anlamak için bir misal ve idrak aracı olarak ele alınır. Bu mertebede rüya, sadece uyku esnasında görülen bir hadise olmaktan öte, bu dünya âleminin genel bir vasfı olarak değerlendirilir.

Mertebe ve Yön: Rüya kavramı, özellikle zât mertebesi ve Hakikat-i Muhammediyye mertebesi ile doğrudan ilişkilidir. Zira Peygamber Efendimiz (s.a.v.), bu âlemin Allah'ın bir rüyeti, müşahedesi ve kendi hayalinde var etmesinden başka bir şey olmadığını bildirmiştir. Bu idrak, önceki peygamberlerin âlemi bir varlık olarak görmesinden farklıdır ve Muhammedi hakikatlerin bir tezahürüdür. Bu, sülûk ekseninde daha ileri bir idrak seviyesini temsil eder.

Kaynak: Bu hakikat, vehbî bir bilgi olup, Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) bildirilmiştir. İkbal'in "Muhammed âlem rü'yasının tabiridir" sözü de bu vehbî hakikatin bir ifadesidir. İlahi hayal, Allah'ın olan bir hayal olup, bize göre gerçek, Allah'a göre ise hayaldir.

Ortak Zemin: Rüya, fizik âlemi ile misal âlemi arasındaki geçişi anlamak için bir ortak zemin sunar. Rüyada bedenimiz uyurken ruhaniyetimizin ayrı bir âlemde yaşaması, bu dünyanın da ilahi bir hayal olduğunu ve ruhaniyetimizin farklı bir düzeyde hayatını sürdürdüğünü gösterir. Bu idrak, dünya ve ahiret hakikatlerini daha bu dünyadayken kavramamızı sağlar.

Karıştırma Hatâsı: Rüya kavramını sadece nefsî hayallerle karıştırmak, aslı olmayan bir şeyi hayal etmekle eşdeğerdir. Oysa ilahi hayal, olan bir şeyi daha güzel yaklaştırmak ve anlamak için kullanılan bir sistemdir. Bu âlemlerin hepsi ilahi bir hayal kurgusu olup, bu gerçeği idrak edememek gaflette kalmaya yol açar. Bu idrak, kişinin bâtın sahasına nüfuz etmesini ve suretiyle zâhirde, hakikatiyle bâtında yaşamasını sağlar.