Salât-ı Dâim'i yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Salât-ı Dâim'i yaşamak için günlük amelî tertîb, sâlikin hayatını bir bütün namaz olarak tasavvur etmesini gerektirir. Bu tertîbde, sabah namazı günün başlangıcı, gün boyu yaşanan her ân namazın rükûu, secdesi ve kıyâmı, yatsı namazı ise namazın sonu olarak kabul edilir. Gece kılınan teheccüd ise namazın bekçi nöbeti hükmündedir. Sâlik, bu yapıda "beş vakit namaz" ile dünyaya kapanmaz, sürekli namazda kalır. Bu sürekli namaz hâli, mü'minin mîrâcı olan namazın kemâl mertebesidir.

Günlük amelî tertîbin önemli bir parçası da virdlerdir. Mürşid tarafından sâlike verilen düzenli okunan dua ve zikir listesi olan virdler, Hakk ile irtibatı sürekli kılmaya yardımcı olur (Vird). Örneğin, her gün Kur'ân-ı Kerîm'i meal ile birlikte sesli okumak ve tefekkür etmek, bu virdlerden biridir. Okurken dikkat çeken âyetlerin not alınması, bu tefekkürü derinleştirir².

Namazın kendisi de mertebeli bir kavram olarak ele alınır. Terzi Baba'nın "Salât" adlı eserinde belirtildiği üzere, bir müslümanın şuurlu veya şuursuz olarak namazı ifa ederken belirli bir atmosfer içinde yolculuk yaptığı görülür³. Hanefî mezhebine göre bir günlük beş vakit namazın kırk rekât olduğu ve bu rekâtlarda söylenen sözlerin (niyet, Sübhâneke gibi) belirli sayılarda tekrarlandığı belirtilir⁴. Bu rekât ve zikir sayıları, "Hakikat-i Muhammedi" bir "salât" olgusunu ortaya koyar⁵.

Salât-ı Dâim hâlinde, sâlikin aklı ve gönlü Hakk'ta olduğundan, günlük işlerini yaparken dahi namaz içinde sayılır ve bu hâl "salât-ı dâimûn" olarak adlandırılır. Bu, beş vakit namazın yanı sıra "salât-ı vusta" (ara namazı) ve "salât-ı dâimûn" olarak kendi hakikatinin gerçeğiyle hayatını sürdürme mertebesidir¹. Amellerin Cenâb-ı Hakk'ın verdiği program üzere olması, salih amel hükmünü alır ve imandan sonra Allah'ın programı içinde hayatını sürdürmek de salih ameldir⁶.