Salât (Namaz) ile Ahadiyyet eserleri Hüvviyet kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Ahadiyyet, tasavvufî vücud bahsinde Hakk'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyününü ifade eden bir mertebedir. Bu mertebe, Hüvviyet'in yani ilâhî kimliğin 'tek olma' makâmıdır; ancak bu teklik hiçbir nispet, izâfet veya sıfat kabul etmez. 'Ahad' kelimesi, çoğalma kabul etmeyen sırf tekliğe vurgu yapar ve bu yönüyle Hüvviyet'in en saf, en idrâk edilemez ve çoğalmaz yönünü temsil eder. Ahadiyyet, vâhidiyyetten önce gelir ve esmâ ile sıfatların henüz kapalı olduğu, hepsinin 'tek bir Hak'ta' bulunduğu bir hâldir. Bu bağlamda Ahadiyyet, Hüvviyet'in mutlak ve gaybî yönünü, yani 'O'luğun özünü' işaret eder.

Salât ise, lugatte 'duâ, hayır duâsı' anlamına gelirken, tasavvufta mü'minin mîrâcı olarak kabul edilir. Salât, kulun Hakk'a, Hakk'ın da kuluna teveccüh ettiği iki taraflı bir buluşmadır. Kur'ân'da namaz için kullanılan tek kelime olan "salât", "yöneliş, ulaşma, bağ kurma" anlamlarını taşır³. Terzi Baba'nın yaklaşımında Salât, sadece fiziksel hareketlerden ibaret olmayıp, mânevî ve vahdet yönüyle ilintili, ruhsal veçheleri olan çok önemli bir ibadettir⁴·⁵. Terzi Baba, Salât'ı Cenâb-ı Hakk'ın sıfat âlemi (90), lâhut âlemi (30) ve Ahadiyyet Mertebesi (1) ile ilişkilendirerek, namazın Hüvviyet'in farklı mertebelerinde bir yolculuk olduğunu belirtir¹·². Bu, Salât'ın Hüvviyet'in tecellî ettiği, kulun O'na yönelerek O'nunla irtibat kurduğu bir eylem olduğunu gösterir. Salât-ı Dâim ise, her nefeste Hakk ile irtibat kurma makamı olarak Hüvviyet ile sürekli bir bağ kurma hâlini ifade eder⁶.

Dolayısıyla, Ahadiyyet Hüvviyet'in özsel tekliğini ve idrâk edilemezliğini vurgularken, Salât bu Hüvviyet'e yöneliş, O'nunla bağ kurma ve O'nun farklı mertebelerinde mânevî bir yolculuk yapma eylemini temsil eder. İki kavram da Hüvviyet'in farklı veçhelerini ele alarak, O'nun hem aşkın hem de tecellî eden yönlerini ortaya koyar.