Sâlik, Eyyûbiyye Fassı'nın hikmetini hangi amelle pekiştirir?

Eyyûbiyye Fassı'nın hikmeti, tasavvufî metinlerde "gaybî hikmet" olarak zikredilir¹. Bu hikmet, sâlikin sabır makâmında derinleşmesiyle pekişir. Sabır, tasavvufta sülûk makâmlarından biri olup, sâlikin Hak'tan gelen her şeye şikâyetsiz tahammülünü ifade eder. Bu tahammül, özellikle musîbetler karşısında gösterilen sabırla belirginleşir. Sabrın bu gaybî yönü, sâlikin Hak'ın takdirine "O'ndan" bilinciyle tahammül etmesini gerektirir. Hz. Eyyûb'un kıssası, bu gaybî hikmetin ve sabrın en çarpıcı örneklerinden biridir; onun yaşadığı sıkıntılara karşı gösterdiği şikâyetsiz tahammül, bu fassın temelini oluşturur. Sabır, "tövbe → vera' → zühd → fakr → sabr → tevekkül → rızâ" silsilesinde orta bir makâm olup, sâlikin manevî yolculuğunda önemli bir duraktır. Bu makâmda sâlik, ibâdetlerde sebat göstererek (sabr-ı tâat), günahlardan uzak durarak (sabr-ı ma'siyet) ve musîbetlere karşı dayanıklılık göstererek (sabr-ı musîbet) gaybî hikmeti idrak eder. Nihayetinde, Hak'ın takdirine karşı gösterilen sabır (sabr-ı Hak ile), bu gaybî hikmetin en üst mertebesini teşkil eder.