Samediyyet kavramının sâlikteki işleyişi nedir?
Samediyyet kavramının sâlikteki işleyişi, sâlikin Cenâb-ı Hakk'ın hiçbir şeye muhtaç olmama ve her şeyin O'na muhtaç olma hakikatini idrak etmesiyle gerçekleşir. Bu idrak, sâlikin kendi varlığında ilâhî hakikatleri keşfetmesi ve böylece başka bir varlığa ihtiyacı kalmadığını anlamasıyla kemâle erer¹. Sâlik, beşerî işlerden imtina ederek (oruç tutarak) Hakk'ın eserlerinin kendisinde zuhur etmesine zemin hazırlar ve bu sayede samediyyet sıfatlarına girer². Bu işleyiş, sâlikin kalbinde Hak'a mutlak bağımlılık ve Hak'ın mutlak bağımsızlığı şuurunun tahkikiyle mârifet mertebesinde derinleşir.
Detaylı cevap
Samediyyet, Hak'ın kimseye muhtaç olmama, ancak her şeyin O'na muhtaç olma vechesidir. Sâlikin samediyyet kavramındaki işleyişi, bu ilâhî hakikatin kendi iç dünyasında ve amelî hayatında tezahür etmesiyle dört temel eksende ilerler.
Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, her türlü ihtiyacında ve yöneliminde kalbini yalnızca Cenâb-ı Hakk'a yöneltir. Samediyyetin "her şeyin kendisine yöneldiği mahal" anlamı, sâlikin tüm dilek ve ihtiyaçlarını yalnızca Allah'a arz etme niyetini pekiştirir. Bu, sâlikin mânevî nimet olan ilmi kendi özünden, aklından ve gönlünden kaynattığı için kimsenin kapısına gitmeme hâliyle de ilişkilendirilir³.
Fiil ekseninde işleyiş: Sâlik, beşerî işlerden imtina ederek, yani oruç gibi ibadetlerle nefsini terbiye ederek, Hakk'ın eserlerinin kendisinde zuhur etmesine imkân tanır². Bu fiiller, sâlikin kendi varlığında ilâhî hakikatleri idrak etmesine ve böylece başka bir varlığa ihtiyacı kalmadığını anlamasına yol açar¹. Samediyyetin birimsel yöndeki açılımı ise, sâlikin doğru olarak öğrendiği bu hakikatleri çevresine yaymasıdır⁴.
Hâl ekseninde işleyiş: Sâlik, samediyyet hakikatini idrak ettikçe, kendisinde "ariflik" ve "arifibillah" hâlleri açılır⁵. Bu hâl, sâlikin kalbinde mutlak bağımsızlık ve bağımlılık arasındaki dengeyi kurarak, Hak'tan başka hiçbir şeye ihtiyaç duymama hâlini yaşamasıdır. Bu, aynı zamanda samediyyetin tecellisi olarak gönül âlemindeki nefs yol kesicilerinden arınma ve mi'rac merdivenlerindeki kayma tehlikelerinden temizlenme hâlidir⁶.
Mârifet ekseninde işleyiş: Sâlik, samediyyet hakikatini idrak ettiğinde, kendi kendine yeten ve ihtiyacı olmayan bir varlık olduğunu anlar¹. Bu mârifet, sâlikin ruhların âleminden sonra ehadiyyet ve samediyyet âlemlerindeki latif, nurani ve tek âlemi görmese de, o âlemin kendisini gördüğünü, gönlünden geçeni bildiğini ve en gizli sözleri işittiğini bilmesidir⁷. Bu, sâlikin Hak'a muhtaç olduğu, Hak'ın ise hiç kimseye muhtaç olmadığı şuurunun tahkikiyle sonuçlanır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Ramazan ve Oruç · s.50“Bunları yapa yapa samediyyet hakikatini idrak eder. Hani dersimizin sonlarında var ya Vahid, Ahad, Samed, Allah… Peki “Samed” neydi? Samediyyet hakikati neydi? ”Oku
- 2Ramazan ve Oruç · s.48“Ta kiî Samediyyet sıfâtlarına gire. Beşerî işlerden imtina ettiği, yani oruç tuttuğu süre, onda Hakk’ın eserleri zuhur etmeye başlar.”Oku
- 3Bendeki Terzi Babam (Cilt 1) · s.8“Bu beyitle alâkalı T.Ç notu; Bu beyitin üst beyitinde ki bağlantısından dolayı Samediyyet hükmünden dolayı ma’nevî ni’met olan ilim bu şahsın kendi özünden, akl”Oku
- 4Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.130“Samediyyetin birimsel yöndeki açılımı ise Cenâb-ı Hakk (c.c)’ın bu hallerini idrâk eden kimselerin bunu çevrelerine yaymalarıdır. Kim doğru olarak ne öğrenmişse”Oku
- 5Ramazan ve Oruç · s.47“Savm u sâlât u hac ile sanma biter zâhid işin, İnsân‐ı Kâmil olmaya lâzım olan irfân imiş. 23 Ramazan orucunda Kadir gecesinde oluşan “Ariflik” ve sonunda oluşa”Oku
- 6Esintiler (4) · s.417“Bu ise Samediyyet tecellisidir. Sokakların temizlenmesi, gönül alemine giden irfani yolların nefs yol kesicilerinden arındırmaktır. Mi’rac merdivenlerinin kayma”Oku
- 7Karagün Dostuyum (Cilt 2) · s.7“Ruhların âleminden sonra ehadiyyet ve samediyyet âlemlerindeki lâtif, nûrâni ve tek âlemi görmek tabii kabil değildir. O, lâtif ve nûrani âlem bizi görür. Gönlü”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.