Secde Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, mürşid-i kâmilin rehberliğinde ve sohbetin bereketiyle gerçekleşir. Kaynakta belirtildiği üzere, tüketilen gıdaların ruhlarının bizde hayat bulması gibi, mürşidin sohbetleri ve zikirleri de manevî gıdalar olarak sâlikin iç dünyasında yer eder. Bu, hayvânî duyguların insânî olanlarla yer değiştirmesini sağlar; örneğin, kibir tevazuya, riya ihlâsa dönüşür. Bu dönüşümle birlikte Ruh-u İnsânî faaliyete geçer.

İrfân ehlinin sohbeti, sıradan iletişimden farklı olarak dört kanaldan işler: ses, mânâ, ruh ve nûr. Mürşid-i kâmilin ağzından çıkan ses, bir mânâ taşır, o mânâya bir ruh yüklenir ve o ruha da bir nûr. Bu dört unsurun birlikte faaliyeti, "nefha-i ilâhiyye" ve "hubb-u ilâhiyye" olarak adlandırılır. Sohbet esnasında mevzu edilen mânâ, sese yüklenmiş ruh ile hayat bulur ve nûr ile aydınlanarak gerçek ve müşahedeli bilgiye dönüşür. Bu süreçte sâlikin kulak, göz ve kalbi faaliyete geçer. Özellikle duymanın (sem') öne alınması, dinlemenin irfânî eğitimdeki önemini vurgular. Kulak kanalından içeri giren "ses, mânâ, ruh, nûr" nefhası, göze görme kabiliyeti, kalbe ilâhî hayat, akla ilâhî ilim ve kişiye kendine özgüven verir. Hz. Mevlâna'nın "Bişnev" (dinle) kelimesiyle Mesnevî'ye başlaması da bu dinlemenin ehemmiyetine işaret eder.

Bu irfânî derslerin tatbiki, sâlikin nefsini arındırması ve tevhid eğitimi almasıyla mümkündür. Kaynakta, sütün yoğurda dönüşmesi için maya gerektiği gibi, mürşid-i kâmilin ağzından çıkan ve ruhundan, gönlünden nûruyla birlikte zuhur eden nefhaların bir "maye-i Muhammedî" hükmünde olduğu belirtilir. Bu nefhalar, dinleyen sâlikin dünyasını ve bakışını değiştirir, onu müşahede ehli yapar ve gözünü faaliyete geçirir. Kulaktan beslenme sağlanmazsa, görüş bozukluğu yaşanır ve "biri iki görme hali" kalkmaz. Halk libasına bürünenin Hakk olduğunu ancak nefsini arındıran ve tevhid eğitimi almış olan görür. Bu müşahede ile gönül oluşur ve Hakk'ın sevgisi ve muhabbeti sâlikin iç dünyasında yer eder.

İrfânî derslerin bir diğer önemli boyutu ise riyazât ve mücâhededir. Eski dönemlerde kıllet-i taam (az yemek), kıllet-i menam (az uyumak), kıllet-i kelam (az konuşmak) ve uzlet anil-enam (insanlardan uzak durma) gibi ilkelerle nefs terbiye edilirken, günümüzde bu terbiye bir kâmilin nefesiyle, yani mürşid-i kâmilin sohbetine dahil olmakla gerçekleşir. Geçmişte 40 yıl riyazâtla elde edilecek irfân, mürşidin rehberliğinde kimi zaman 4 saatte, kimi zaman 4 yılda elde edilebilir. Bu irfânî eğitim alınmazsa, nefs bilenmez ve Rab bilgisi hayalde kalır. Zira kişi kendisi hayalde olduğundan, tahsil ettiği her bilgiyi vehminden kaynaklanan benliğiyle değerlendirir.

Sonuç olarak, sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, mürşid-i kâmilin sohbetleriyle kalbî bir dönüşüm yaşamak, Hakk'ın kelam sıfatının tecellîlerini idrâk etmek, nefsini arındırarak tevhid hakikatine vâkıf olmak ve neticede secde ehli olmaktır. Secde, "mahfiyet-fenafillâh-İseviyet" mertebesidir ve bu makâmda kişi, Rabbinin hamdıyla tesbih eder, kendi benliğine ait bir fiil olmaktan çıkarak "Elhamdülillah" hakikatiyle Rabb'in yaptığı bir hamd haline gelir. Bu yolculuğun sonunda "Fetih" günü, basiret gözünün açıldığı ve kişinin Rabbini tanıdığı "o an"dır.