Secde Sûresi "Secde Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, Secde Sûresi'nin otuz âyeti boyunca sürdürülen mânevî seyrânın nihayetinde, kelâmın bittiği ancak hâlin başladığı noktayı vurgular. Bu sûre ile idrak edilen temel hakikat, insanın çamur ve su ile başlayan hilkat serüvenini, İlâhî bir nefha ile taçlandıran ve "ahsen-i takvim" sırrına ermeye namzet olan yegâne varlık olduğudur. Göklerin ve yerin altı günde halk edilişinden, insanın anne karnındaki şekillenişine; dünya hayatındaki imtihanlardan, ölüm ve sonrası diriliş hakikatine kadar her bir âyet, aslında dışarıda değil, bizzat kişinin "beden arzında" ve "gönül semâsında" yaşanmaktadır.

Fasıklık, kişinin kendi hakikatinden yüz çevirip nefsi emmarenin karanlık zindanında kalması olarak tanımlanırken, müminlik ise emaneti ehline teslim edip, mürşid-i kâmil rehberliğinde Hakk'a vuslat etmektir. Hakiki secde, kibrin ve benliğin, Hakk'ın azameti karşısında erimesi; hakiki hamd ise, kulun fiilinin aradan çıkıp, Hakk'ın kendi kendini övmesidir.

Secde kelimesinin ebced değerleri üzerinden yapılan bâtınî yorumlar da kitabın önemli bir parçasıdır. Sîn (س): 60 – İnsan-ı Kâmil, Cîm (ج): 3 – Cemâl-i İlâhî, Dâl (د): 4 – Delîl-i İlâhî anlamına gelir. Bu bağlamda secde, İseviyet mertebesi itibarıyla kâmil insanın Cemâl-i İlâhî'yi seyretmesinin delili olan bir secde olarak açıklanır. Burada "dal" harfi hem delil olma hem de bir ağacın dalı gibi bir yönü işaret etme mânâsını taşır.

Kitap, Kur'ân-ı Kerîm'deki secde âyetlerini ve tilâvet secdesini de ele alır. Râgıb el-İsfahânî'nin Kur'ân'daki secdeyi isteğe bağlı (sücûd bi'htiyâr) ve zorunlu (sücûdü teshîr) olarak ikiye ayırması, secdenin hem insanın şuurlu teslimiyetini hem de tüm varlıkların fıtrî boyun eğişini kapsadığını gösterir. "Fetih" gününün uzak bir gelecekte değil, basiret gözünün açıldığı ve kişinin Rabbini tanıdığı "o an" olduğu vurgulanır. İnsan, kendi nefsini bilip, Rabbi ile arasındaki perdeleri kaldırdığında, beklenen o büyük buluşma gerçekleşmiş olacaktır. Bu çalışma, kişinin kendi içindeki "Secde" âyetini bulup, o âyette fânî olacağı bir uyanışın besmelesi olarak sunulur.