Seyr-i Sülûk kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Seyr-i sülûk, bir mürşide intisap eden kişinin, tarikat usulüne uyarak yaptığı manevî yolculuktur¹·². Bu yolculukta sâlikin karşılaştığı manevî hâllerin bozulması veya gizlenmesi, tasavvuf tarihinde önemli bir tehlike olarak görülür. Bu bozulma ve gizlenmenin üç ana sebebi vardır:

Birincisi, niyetin bozulmasıdır. Sâlikin niyetine riyâ (Allah için yapılan ameli halka gösterme), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi afetler karıştığında, amel ve hâl bozulur. Bu durum, "Ameller niyetlere göredir" hadisiyle (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) tasavvufun temel prensiplerinden biridir. Bu afetler "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve girdiği amel veya hâlin tahakkuk etmesini engeller, gizlenmesine yol açar.

İkincisi, şer'î edebin terk edilmesidir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere uygun olmadığı sürece istidrâç olarak kabul edilir; yani Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelir. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir". Mürşidsiz sülûk veya sünnete uygun olmayan zikir gibi durumlar, hâlin bozulmasına ve gizlenmesine neden olabilir.

Üçüncüsü, gaflet ve ülfettir. Sâlikin, hâlin sahibinden gâfil olup, hâle âşık olması, yani elde ettiği manevî hâle takılıp kalması, o hâlin gizlenmesine yol açar. Bu durum, "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetiyle açıklanır. Hâlin gizlenmesi (kabz), bazen lütuf olarak da görülebilir; zira bekâ-i tâm öncesinde sâliki temkîne hazırlar. Kelime-i Yûsufiyye Fassı, gizlenme ve zuhûr arasındaki ilâhî terbiyeyi bu bağlamda ele alır.