Sohbet Arası Sohbetler (24) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, nefis mertebeleri ve hazret mertebelerini aşarak gerçekleşen bir seyr ü sülûk sürecidir. Bu süreç, "nefs-i emmâre"den başlayarak "nefs-i sâfiye"ye kadar uzanan yedi nefis mertebesinin eğitimiyle başlar. Bu mertebelerin her biri, kişinin kendi bünyesindeki katmanları yaşantısına dahil etmesiyle idrâk edilir. Kişi, bu katmanları bilmedikçe kendisini tanıyamaz. Örneğin, "emmare" katında yaşayan bir kimse, diğer katlara çıkıp gezmedikçe, o katların âlimi değil, cahili kalır. Bu, kişinin kendi varlığındaki ilâhî tecellîleri görmezden gelmesi anlamına gelir.

Bu nefis mertebelerinin aşılmasıyla birlikte, sâlik "şerîat mertebesi"nden "tarîkat mertebesi"ne, oradan "hakîkat mertebesi"ne ve nihayet "mârifet mertebesi"ne yükselir. Şerîat mertebesinde "ben varım, sen varsın" anlayışı hâkimken, bu değişimle birlikte "sen yoksun" denmeye başlanır. Bu, izâfî benliğin yavaş yavaş devreye girmesi ve kişinin madde bedeninin sadece bir binek olduğunu, aslının ilâhî isimlerden meydana gelmiş bir terkib olduğunu idrâk etmesidir. Bu idrâk, ipek böceğinin kozasını delerek uçmaya başlaması gibi, sâlikin kendi kozasını (nefsî benliğini) delerek hakîkate ulaşma çabasıdır.

Bu sülûk, ilim gücü ve özellikle mârifetullah ilmi ile mümkündür. "İllâ bi sultân" hitabıyla gelen bu güç, kişinin balığın karnından (beden kutrundan) kurtulmasını sağlar. Mârifetullah ilmi, Cenâb-ı Hakk'ın zâtî ilmini içerir ve çok ender bulunan bir sistemdir. Şerîatın içinden çıkan tarîkat ehli az olduğu gibi, tarîkatın içinden çıkan hakîkat ehli daha da azdır, mârifet ehli ise hepsinden azdır. Her mertebe, bir üst mertebeye zemin hazırlar ve bu aşamaların geçilmesi zorunludur.

Sâlik, bu yolculukta enfüsî (kendi bünyesinde) ve âfâkî (dış dünyada) olarak Hak'ın âyetlerini müşâhede eder. "Senurîhim âyâtinâ fîl âfâkı ve fî enfüsihim hattâ yetebeyyene lehum ennehul hakk" âyeti, kişinin hem kendi nefsinde hem de dış âlemde ilâhî işaretleri görmesi gerektiğini vurgular. Bu, kişinin Rabb'ını ötelerde değil, kendi varlığında ve hayatında hazırda bilmesi ve O'nunla birlikte bir hayat sürmesidir. Bu idrâk, ehl-i gafletin gaybta olan Allah'a ibadet etmesinden farklı olarak, ehl-i hakîkatin hazırda olan Rabb'ına ibadet etmesidir. Bu irfânî dersler, sâlikin "Ben Hakk'ım" demesine yol açar; ancak bu, karpuz diliminin "ben karpuzum" demesi gibi, kendi hâli kadar Hak'ı idrâk etmesidir, karpuzun tamamı benim demesi gibi bir hata değildir. Kişi, bu süreçte kendisinin sadece beşer görüntülü olmadığını, bu beşeriyetin zuhûru icâbı bir elbise olduğunu, kendisinin akıldan, şuûrdan ve gönülden ibaret olduğunu idrâk eder.