Sohbet Arası Sohbetler CD 7 (2001) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, mertebeler ve makâmlar üzerinden bir seyir hâlini ifade eder. Bu seyir, kişinin kendini bilmesiyle başlar ve Hakîkat-i İlâhiyye'yi idrak etmeye doğru ilerler.

1. Zikir ve Mârifet Mertebeleri: Zikir, sadece elde tesbih çekmek veya dilde lâfız tekrar etmek değil, "kendinde bulunan ilâhî hakîkatleri ve esmâ-i ilâhiyyeleri hatırlayarak, zuhurda faaliyete geçirmesidir." (Kaynak 1) Bu, "Zikr ona derler ki, fikri aça" hükmüyle idrakî gelişmeler neticesinde kişinin kendini ve kendindeki ilâhî hakîkatleri ortaya çıkarmasıdır. Zikir mertebeleri üç kısımda ele alınır:

• İzinli Zikirler (Sıfat-Hakîkat Mertebesi): "Arif" olarak isimlendirilen kimselerin belirli sayı ve kurallarla telkin ettikleri esmâ-i ilâhiyyelerdir. Bu zikirler, kişide geniş ufuklar açarak kendi gerçek ilâhî kimliğini bulmasına ve kendini yakînen tanımasına sebep olur. Bu mertebede hayâl ve vehmin etkisi azalır, "ilk irfâniyyet mertebesidir." (Kaynak 1)
• İzinli Zikirler (Zât-Mârifet Mertebesi): "Arif-i billâh" olarak isimlendirilen kimselerin ilâhî sistem içerisinde telkin ettikleri esmâ-i ilâhiyyelerdir. Bu mertebede kişi, kendi gerçek ilâhî kimliğini bulduktan sonra "hakîkat-i ilâhiyye"yi, Allah'ın hakîkatini gerçek mânâsıyla bulmaya başlar. Bu, "epey de yüksek bir irfâniyyet ufkudur." (Kaynak 1) Bu mertebede "nefha-i ilâhiyye" hakîkati yaşanır ve "nefsini bilen Rabb'ini bilir" hükmüyle rûbubiyyet hakîkatleri idrak edilir.

2. Makâm ve Mertebe Farkı: "Dünya makam değildir, Âdemiyet makamı, Nuhiyet makamı, İbrahimiyet makamı, beşeriyet makamı değil, seyir yeridir, makamat ayrıca Hakikat-ı Muhammediye’de var, tahiyyatta var makam, ondan evvel makam yoktur, ondan evvel mertebeler meratip vardır, mertebeler aşılan yerlerdir, makam oturulan yer manasınadır." (Kaynak 6) Bu ayrım, sâlikin yolculuğunda mertebelerin geçici duraklar, makâmların ise istikrarlı ve yerleşmiş hâller olduğunu gösterir. Sâlik, mertebeleri aşarak makâmlara ulaşır.

3. Nefs-i Emmâre ve Rubûbiyyet Hükümleri: Nefs-i emmâre, "rububiyet hükümlerinin zuhura çıkmasından başka bir şey değildir." (Kaynak 3) Cenâb-ı Hakk'ın Kahhar, Cebbar, Aziz, Mütekebbir, Müntakim gibi isimlerinin zuhura çıkması, bir bakıma nefs-i emmâre ismiyle ortaya gelir. Bu idrak, kişinin hayata bakışını değiştirir; katilin, maktulün, hırsızın ve çalınanın dahi Hak'tan başka bir şey olmadığını idrak ettiğinde, suçlu ve cezalı kavramları farklı bir boyut kazanır. Ancak bu, o kişinin suçluluktan kurtulduğu anlamına gelmez; kişinin idraki hangi seviyede ise ahirette karşılaşacağı hüküm de o mertebeden olacaktır. (Kaynak 5)

4. İrfânî Miras ve Tatbikat: Hz. Peygamber'in (s.a.v.) yaşamış olduğu ilâhî hakîkatler, bize miras olarak bırakılmıştır. Bu miras, "ebedi miraslardır, ahiret hayatımızı oluşturacak manevi miraslardır ve helaldır bunlar." (Kaynak 2) Bu mirasa sahip çıkmak, nefs hevâsından kurtulup mirası gereği gibi kullanmaya yönelmekle mümkündür. "Sen kendini küçük bir cirim zannedersin yani küçük bir cisim zannedersin halbuki sen alem-i ekbersin" (Kaynak 2) sözü, insanın içsel sonsuzluğunu ve ilâhî hakîkatleri taşıdığını vurgular. Günlük hayatta bu mirası tatbik etmek, "saflarınızı sık tutun aranıza şeytan girmesin" hadisinde olduğu gibi, dünya işleri arasına giren nefsânî düşüncelere karşı uyanık olmayı ve Hak ile bağlantıyı sürekli canlı tutmayı gerektirir. (Kaynak 4)