Süleymâniyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması nedir?

Süleymâniyye Fassı'nın sâlikteki işleyişi, Hakk'ın sıfatlarının, özellikle de rahmet sıfatının derinlemesine idrâkiyle başlar. Bu idrâk, sâlikin niyet ekseninde, kalbini ilâhî rahmetin kuşatıcılığına ve her şeyi kapsayıcılığına yöneltmesiyle tezâhür eder. Sâlik, her şeyde Hakk'ın rahmetini görmeye niyet eder. Bu niyet, fiil ekseninde, sâlikin merhametli ve şefkatli davranışlar sergilemesiyle, yaratılmışlara karşı rahmetle muamele etmesiyle kendini gösterir. Zira rahmet, ilâhî sıfatlardan biridir ve sâlik, bu sıfatın kendi üzerinde tecellî etmesini arzu eder².

Hâl ekseninde ise, sâlikin kalbinde ilâhî rahmetin zevki ve müşâhedesi yerleşir. Bu, sâlikin kendi varlığında ve çevresindeki her şeyde Hakk'ın rahmetini hissetmesi, bu rahmetle dolup taşması hâlidir. Bu hâl, sâlikin iç dünyasında bir genişleme ve huzur meydana getirir. Mârifet ekseninde ise, sâlik, Hakk'ın sıfatlarının, özellikle de rahmet sıfatının ezelî ve ebedî mahiyetini idrâk eder. Bu idrâk, sâlikin "Hakk'a mi'râc" yolculuğunun önemli bir parçası olan Hazarât-ı Hamse'deki ilâhî mertebeleri aşmasına yardımcı olur (Hazarat-ı Hamse). Sâlik, bu makâmda, Hakk'ın zâtî tecellîsine mazhar olur ve vahdet-i vücud hakîkatini zevk eder. Bu, sâlikin kendi sırrını açması, ezelî hakîkatini ve Hakk'la ilişkisinin ezelî mahiyetini idrâk etmesi anlamına gelen mükâşefe-i sırrın bir veçhesidir (Mükâşefe). Ancak bu idrâk, o kadar derin ve kuşatıcıdır ki, sâlikte bir ürkme ve korku hâli meydana getirebilir; çünkü bu, Hakk'ın kudretinin ve sıfatlarının tam anlamıyla açığa çıktığı bir makâmdır¹. Bu mertebede sâlik, kendi hayalinin yansıması olan marifet ve keşiflerden uzaklaşarak, Hakk'ın zâtına yönelir ve gönlünü ilâhî tecellîlere açar³·⁴.