Tâ-Hâ kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Tâ-Hâ sûresinin başında yer alan hurûf-u mukattaa'dan olan bu müteşâbih âyet, son dönem âlimlerinin te'vîline göre "Ya Recül!" mânâsına gelir ve âhir zaman Nebîsi olan Hz. Muhammed'i kasteder. Diğer yorumlara göre ise Allah Teâlâ'nın kudretine bir yemîn, esmâ-i hüsnâdan bir isim, Cennet ve Cehennem'e yemîn, Nebî'nin vasıflarına işâret veya hidâyet talebine işârettir. "Ey bütün ümmetlerin hidâyetini tâlib olan Nebî!" veya "Ey günahlardan tâhir ve Allah'ın kullarını hükümlerine hidâyette kılıcı Resul-ü zişân!" anlamlarına da gelir.

Tâ-Hâ her ne kadar "Ey Muhammed" demek olsa da, okuyan kişiye o anda hitap eder. Bu ifadenin genel tefsirlerde bu şekilde belirtilmemesine rağmen, okuyan kişinin neş'esine göre ve kendine göre böyledir. Kişi Kur'ân-ı Kerîm okurken bu sûreye geldiğinde "Tâ" ibaresini kendisine, "Hâ" ibaresini de "Hû" olarak Cenâb-ı Hakk'a döndürür. Böylece dairenin tamamlanmasıyla "Ey Ben, yâ Sen" derken, "bende yokum sadece Sen varsın" der ve geçer gider. Tahkîk ehline göre, kişi "Hû" dediğinde gerçekten "Hû" olmuyorsa şirk içindedir. Zâhiren bu durum geçerli olsa da, âyetin bâtın hükmünü ortadan kaldırmaz.

Tâ-Hâ, aynı zamanda Mûseviyyet hakikatinin tenzîhî mânâda İnsân-ı Kâmil'i ve Peygamberimizin Kur'ân-ı Kerîm'de geçen yedi isminden birini ifade eder. Bu durum, Tâ-Hâ'nın hem Hz. Muhammed'in şahsiyetine hem de sâlikin kendi mânevî yolculuğunda ulaşabileceği mertebelere işaret eden çok katmanlı bir kavram olduğunu gösterir. Mûseviyyet mertebesi, tenzîhî bir makam olup, Hakk'ı noksan sıfatlardan tenzîh ederek tesbîh etme halidir. Bu mertebede sâlik, Allah'ın kendisini gördüğü kanısındadır ve bu müşahede hali, daha sonra "kendini göster de seni göreyim" arzusuna dönüşebilir. Ancak bu arzu, henüz vakti olgunlaşmadığından "Lenterânî" (beni göremezsin) cevabıyla karşılaşır. Bu da sâlikin mânevî gelişimindeki aşamaları ve her mertebenin kendine özgü idraklerini ortaya koyar.