Tasavvufta Hac kavramının tanımı nedir?

Hac, tasavvufta sülûkun, yani manevi yolculuğun somut sembolik karşılığıdır. Bu yolculuk, müridin mürşid rehberliğinde geçtiği manevi mertebeleri ifade eden seyr-i sülûk ile yakından ilişkilidir⁴. Hac ibadeti, afaktan (- - - /) harfleri ile sınırlandırılmış olan "Emin Belde"ye girip orada tavaf ve semâ etmektir⁵. Tasavvufta hac, "Hakikat-i İlâhiyye'de Cemâlullah'ı seyir" olarak tanımlanır ve sâliklere bu yolculuğu tamamlamaları emredilir¹.

Hac, iki temel katmanda değerlendirilir: 1. Hac-ı Zâhir: Bu, İslam'ın beş şartından biri olan ve gücü yeten her Müslüman'ın ömründe bir kez Mekke'ye giderek Kâbe'yi tavaf etmesi farz olan dışsal ibadettir⁶·⁷. Bu, hem bedenen hem de malen yapılan bir ibadettir³. 2. Hac-ı Bâtın: Bu, kalbin Hak'ka tavafı, yani gönül içre yol bulmasıdır⁶·². Necdet Divanı'nda belirtildiği gibi, "Hac Hac dersin hacca gitmek istersin, Kabe sende sen nerdesin. Hacı ona derlerki Mevlânın yolun bula. Hac ona derlerki gönül içre yol ola"². Bu manevi hacda, sâlikin bütün varlığıyla Hak'ka yönelmesi esastır. Hac emirlerine iltifat eden bir tasavvuf ehli, "Gördüğün Kabe senin; ben görürüm beyt-i Hüda" diyerek, dışsal Kâbe'den öte, Hak'ın evini görme arzusunu dile getirir⁸.

İnsân-ı Kâmil'in bulunduğu yer, onun Kâbesi olarak kabul edilir ve onu ziyaret etmek de bir hac sayılır; bu, hangi saatlerde, günlerde veya aylarda yapılabiliyorsa, o zamanlar hac mevsimi olur⁹.