Tasavvufta Risâle-i Gavsiyye kavramının tanımı nedir?

Risâle-i Gavsiyye, Abdulkâdir Geylânî'nin eseridir ve Hakk ile insan arasındaki diyaloğu konu edinir¹. Bu risâle, tasavvuf ehli nezdinde önemli bir yere sahiptir ve içeriği itibarıyla Hak'ın kullarına yakınlığını, velâyet sırrını, mahabbetin tahkîkini ve vücud sırrını ele alır. Risâlenin yapısı, Gavs-ı A'zam'ın Hak ile olan "söyleşmesi" şeklinde olup, Hak ona "yâ Gavs-ı A'zam!" diye seslenir ve sırrî mevzulardan bahseder, Geylânî de bu hitaplara cevap verir. Bu durum, "Ey Gavs-ı Â’zâm, zâhidleri nefis yolunda, ârifleri kalp yolunda, vâkıfları rûh yolunda kıldım" gibi ifadelerde açıkça görülür². Risâle-i Gavsiyye'nin en hassas noktası, fenâ fillâh hâlindeki velînin kendi kendisinden konuşmaması, aksine konuşanın Hak olmasıdır. Bu bağlamda, Gavs-ı A'zam unvanı, ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağında yer alan, kâinatın manevî mihveri olan kutbu'l-aktâb için kullanılan bir unvandır. Abdulkâdir Geylânî'ye "Gavs-ı A'zam" denilmesi, onun özel bir tarihsel mertebeye sahip olduğunu gösterir; ancak gavs makamı her zaman mevcuttur. Risâle-i Gavsiyye, tasavvufî marifetlerin ve ilahî hakikatlerin bir ifadesi olarak kabul edilir³.